της Μάρας ΧΑΧΑΜΙΔΟΥ*
Ο όρος νανοτεχνολογία, σύμφωνα με το Εθνικό Ίδρυμα Επιστήμης των ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αναφέρεται στην κατανόηση και τον έλεγχο της ύλης σε διαστάσεις κατά προσέγγιση 1 με 100 νανόμετρα, όπου εμφανίζονται μοναδικά φαινόμενα και παρουσιάζονται νέες ευκαιρίες εφαρμογών. Στη νανοκλίμακα οι φυσικές, χημικές και βιολογικές ιδιότητες των υλικών διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με τις ιδιότητες των μεμονωμένων ατόμων, μορίων και ύλης. Προκειμένου να αξιοποιηθούν οι ιδιότητες αυτές, οι δραστηριότητες Έρευνας και Ανάπτυξης (Ε&Α) στη νανοτεχνολογία προσανατολίζονται στη δημιουργία βελτιωμένων υλικών, διατάξεων και συστημάτων.
Καθώς η νανοτεχνολογία σχετίζεται με το ατομικό και μοριακό επίπεδο, εκτείνεται σε ένα ευρύ επιστημονικό – ερευνητικό πεδίο στο οποίο απαραίτητα συναντώνται διάφορες επιστήμες όπως η φυσική, η χημεία, η επιστήμη των υλικών, η βιολογία, η φαρμακευτική και η μηχανική. Η νανοτεχνολογία έχει τη δυναμική να εισχωρήσει σε πολλές εφαρμογές επειδή προσφέρει βελτιωμένα, μεγαλύτερης διάρκειας, καθαρότερα, ασφαλέστερα και πιο έξυπνα προϊόντα για την οικιακή χρήση, τις επικοινωνίες, την ιατρική, την ενέργεια, τις μεταφορές, την αεροδιαστημική, την άμυνα, τη γεωργία και τη βιομηχανία γενικότερα.
Ορισμένα παραδείγματα εφαρμογών της νανοτεχνολογίας στην ηλεκτρονική σχετίζονται με την υπολογιστική επεξεργασία, τη μνήμη και την αποθήκευση δεδομένων. Η παραγωγή νέας γενιάς ηλεκτρονικών – τα οργανικά ηλεκτρονικά που βασίζονται στα οργανικά υλικά – αποτελεί έναν από τους πιο αναπτυσσόμενους τομείς της νανοτεχνολογίας με εφαρμογές όπως οι οθόνες – οργανικοί δίοδοι εκπομπής φωτός (OLED), το ηλεκτρονικό χαρτί, οι εύκαμπτες μπαταρίες, οι “έξυπνες” ετικέτες και τα “έξυπνα” υφάσματα.
Επιπλέον, η νανοτεχνολογία μπορεί να βελτιώσει τη μετατροπή της ενέργειας μέσα από εφαρμογές στις φωτοβολταϊκές κυψελίδες, τις κυψελίδες καυσίμου αλλά και την αποθήκευση της ενέργειας μέσω της ανάπτυξης μπαταριών ιόντων λιθίου. Άλλες εφαρμογές της νανοτεχνολογίας αποτελούν η χρήση νανοϋλικών για την ανάπτυξη καταλυτών, επικαλύψεων επιφανειών και η χρήση νανοδομών και νανοσωλήνων για την ανάπτυξη βελτιωμένων αισθητήρων. Μερικές πολλά υποσχόμενες εφαρμογές της νανοτεχνολογίας σχετίζονται και με την ιατρική δημιουργώντας τον κλάδο της νανοϊατρικής. Η νανοϊατρική, μεταξύ άλλων, μπορεί να ενισχύσει τη δημιουργία νέων συστημάτων χορήγησης φαρμάκων, διαγνωστικών διατάξεων, υλικών για τη μηχανική ιστών και άλλων διατάξεων.
Χάρη στην πληθώρα των εφαρμογών της και της επίδρασής της στη βιομηχανία, η νανοτεχνολογία εκλαμβάνεται από πολλές χώρες ως ένα πεδίο άμεσα αξιοποιήσιμο με ευκαιρίες για την αναδόμηση της βιομηχανίας και της οικονομίας τους. Η βιομηχανία της νανοτεχνολογίας μπορεί να οριστεί ως οι εταιρείες που εστιάζουν στη μεταφορά των διαδικασιών, των εργαλείων, των υλικών, των διατάξεων και των συστημάτων που σχετίζονται με τη νανοτεχνολογία, στην αγορά. Παρόλο που μεγάλες εταιρείες επέκτειναν τις δραστηριότητές τους στη νανοτεχνολογία με στόχο να διασφαλίσουν την ανταγωνιστικότητά τους, η βιομηχανία της νανοτεχνολογίας αποτελείται κυρίως από νέες εταιρείες που αξιοποιούν νέες τεχνολογίες και καινοτομίες (εταιρείες start-up και spin-off) οι οποίες δημιουργήθηκαν τα τελευταία χρόνια και συνεχίζουν να δημιουργούνται.
Τα Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα αν και αναγνωρίζονται ως κύρια πηγή καινοτομίας και νέων τεχνολογιών, όπως η νανοτεχνολογία, τις οποίες επιδιώκουν να αξιοποιήσουν εμπορικά, δεν είναι σε θέση να εισάγουν προϊόντα τα οποία να ανταποκρίνονται στις αγορές ή ακόμα και να δημιουργούν νέες. Κατά συνέπεια τα Πανεπιστήμια και τα Ερευνητικά Κέντρα αποτελούν βάση για τη δημιουργία εταιρειών spin-off οι οποίες αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος των φορέων νανοτεχνολογίας στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Ασία. Προϋπόθεση για κάτι τέτοιο αποτελεί η αξιοποίηση της γνώσης που παράγεται σε αυτά και η μετάβαση από την Εύρενα και Ανάπτυξη στην παραγωγή του προϊόντος, παρέχοντας εξαιρετικές ευκαιρίες για νέα προϊόντα και υπηρεσίες βασισμένα στη νανοτεχνολογία.
Οι εταιρείες start-up (νεοϊδρυθείσες εταιρείες που βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης και είναι συνήθως βασισμένες σε νέες τεχνολογίες και καινοτομίες) και spin-off (νέες εταιρείες που δημιουργούνται προκειμένου να αξιοποιήσουν εμπορικά καινοτόμα ερευνητικά αποτελέσματα/ τμήμα της πνευματικής ιδιοκτησίας που αναπτύχθηκαν σε ένα οργανισμό) με βάση διάφορες εκτιμήσεις, υπολογίζονται από μερικές εκατοντάδες έως και μερικές χιλιάδες και είναι σε θέση να επωφεληθούν περισσότερο από τις αναδυόμενες τεχνολογίες και τον επαναπροσδιορισμό των αγορών. Αντίθετα οι μεγάλες εταιρείες έχουν προβλήματα με την εμπορική αξιοποίηση νέων τεχνολογιών λόγω του κανιβαλισμού των ίδιων αγορών, της οργανωτικής αδράνειας και των βραχυπρόθεσμων κινήτρων τους.
Στην Ελλάδα παρά το γεγονός ότι οι κύριοι φορείς που δραστηριοποιούνται στη νανοτεχνολογία είναι ως επί το πλείστον ερευνητικές ομάδες σε πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, υπάρχει και ένας αριθμός εταιρειών που την αξιοποιεί εμπορικά.
Έτσι σε ό,τι αφορά τη βιομηχανία νανοτεχνολογίας στην Ελλάδα, αυτή αποτελείται κυρίως από εταιρείες start-up και spin-off που δραστηριοποιούνται στην ανάπτυξη διαδικασιών, υλικών και διατάξεων και βρίσκονται κυρίως στη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα και την Πάτρα.
Υπάρχουν, επίσης, ορισμένες εταιρείες που αντιπροσωπεύουν εταιρείες νανοτεχνολογίας του εξωτερικού και στόχος τους είναι η εμπορία – μεταποίηση των προϊόντων νανοτεχνολογίας.
Με βάση όλα τα παραπάνω, η εμφάνιση νέων τεχνολογιών, όπως η νανοτεχνολογία, προσφέρει ευκαιρίες αναδόμησης των οικονομιών και δημιουργίας νέων βιομηχανιών. Κάτι τέτοιο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για μικρές χώρες όπως η Ελλάδα, λόγω του ότι οι παραδοσιακές βιομηχανίες συνεχίζουν να συρρικνώνονται και ο παγκόσμιος ανταγωνισμός αυξάνεται συνεχώς. Οπότε η αξιοποίηση της νανοτεχνολογίας μέσα από επιχειρηματικές δράσεις θα μπορούσε να αποτελέσει μια ευκαιρία προς αυτή την κατεύθυνση.
*Η Δρ. Μάρα Χαχαμίδου είναι ερευνήτρια σε θέματα εμπορικής αξιοποίησης αποτελεσμάτων έρευνας κυρίως μέσα από επιχειρηματικές δράσεις, εισηγήτρια σεμιναριακού μαθήματος στα πλαίσια του Μαθήματος “Καινοτομία και Επιχειρηματικότητα” στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και του “Τεχνολογία και Καινοτομία” στο ΔΠΜΣ Νανοεπιστήμες και Νανοτεχνολογίες του ΑΠΘ, καθώς και μέλος του Advisory Board της Hellenic Start-up Association
