Τις τελευταίες εβδομάδες η Καταλονία βρίσκεται στην κορυφή της πολιτικής επικαιρότητας λόγω του δημοψηφίσματος ανεξαρτησίας που διεξήγαγε. Η κίνηση αυτή έφερε στην επιφάνεια και άλλες αυτονομιστικές κινήσεις που “κοιμούνται” στην Ευρώπη και φαίνεται πως σιγά-σιγά ξεπροβάλλουν.
Το ζήτημα με τα αυτονομιστικά κινήματα στην Ευρώπη δεν είναι πρόσφατο και κυμαίνεται από μικρούς δήμους, σε ολόκληρες περιοχές. Τα κίνητρα πίσω από την επιθυμία αυτή, ποικίλουν, περιλαμβάνοντας από γλωσσικές και πολιτιστικές διαφορές μέχρι οικονομικές και ιστορικές αφορμές. Μια ακόμη αιτία διεκδίκησης περισσότερης αυτονομίας είναι τα γεωγραφικά χαρακτηριστικά τα οποία μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο με ορισμένα νησιά, όπως η Σικελία ή οι Νήσοι Φερόε (ανάμεσα σε Νορβηγία, Σκωτία και Ισλανδία) και οι χερσόνησοι (όπως η Κορνουάλη στη νοτιοδυτική Αγγλία) συχνά να αναζητούν περισσότερη αυτονομία ή ανεξαρτησία, από τις κεντρικές κυβερνήσεις.
Ιδιαίτερα σε χώρες όπως το Ην. Βασίλειο, η Γερμανία, το Βέλγιο και η Ιταλία, κράτη με μεγάλες γλωσσικές, πολιτιστικές και ιστορικές διαφορές, εμφανίζονται αρκετά αποσχιστικά κινήματα.
Παρακάτω θα αναφερθούμε σε μερικά από τα πλέον γνωστά κινήματα που ζητούν περισσότερη ή πλήρη αυτονομία:
Βενετία και Λομβαρδία
Οι πλούσιες ιταλικές περιφέρειες της Λομβαρδίας και του Βένετο της Ιταλίας πραγματοποιησαν δύο δημοψηφίσματα στις 22 Οκτωβρίου, με στόχο την αύξηση της αυτονομίας.
Και οι δύο περιοχές εμφανίζουν έντονα αποσχιστικές τάσεις, κυρίως λόγω της δυσαρέσκειας από την αντίληψη ότι τα χρήματα των φορολογουμένων δαπανώνται στον φτωχότερο Νότο της Ιταλίας. Όπως και στην περίπτωση της Ισπανίας με την Καταλονία, το συνταγματικό δικαστήριο της Ιταλίας απαγορεύει την διεξαγωγή δημοψηφίσματος ανεξαρτητοποίησης και έτσι οι πολίτες των περιοχών ψήφισαν εάν θέλουν μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία από την εθνική κυβέρνηση.
Όντας περισσότερο γνωστή ως η πόλη του ρομαντισμού και όχι τόσο για τις εθνικιστικό της φρόνημα, αξίζει να σημειωθεί ότι η Βενετία έγινε κομμάτι της Ιταλίας το 1866. Το 2014 η Βενετία πραγματοποίησε το δικό της δημοψήφισμα όπου πάνω από 2 εκατ. πολίτες (89%) ψήφισαν υπέρ της ανεξαρτησίας της από την Ιταλία.
Να σημειωθεί, ωστόσο, ότι η τοπική εξουσία ανήκει στην ακροδεξιά, εθνικιστική και ευρωσκεπτικιστική Λίγκα του Βορρά του Matteo Salvini.
Φλάνδρα και Βαλλονία
Το Βέλγιο είναι μια χώρα που χωρίζεται σε τρεις κοινότητες, γλώσσες και περιοχές. Η Φλάνδρα και η φλαμανδική κοινότητα βρίσκονται στο βόρειο τμήμα της χώρας, με επίσημη γλώσσα τα ολλανδικά ή φλαμανδικά. Έπειτα, υπάρχει ο κυρίως γαλλόφωνος νότος, γνωστός ως Βαλλονία, ενώ υπάρχει και μια γερμανόφωνη περιοχή στα ανατολικά της χώρας. Υπάρχουν επίσης σημαντικά κινήματα μέσα σε κάθε μια από αυτές τις περιοχές που προσπαθούν για την ανεξαρτησία. Πολιτικές ομάδες όπως η Νέα Φλαμανδική Συμμαχία, μια εθνικιστική, συντηρητική ομάδα που κυριαρχεί στο βελγικό κοινοβούλιο, υποστηρίζουν τη σταδιακή απόσχιση της Φλάνδρας από το Βέλγιο.
Οι Βάσκοι
Μια περιφέρεια της Ισπανίας που παρακολουθεί σίγουρα με ενδιαφέρον τα γεγονότα στην Καταλονία είναι η Χώρα των Βάσκων, μια “αυτόνομη κοινότητα” που βρίσκεται στη βόρεια ακτή της Ισπανίας.
Όπως και η Καταλονία, η Χώρα των Βάσκων έχει τη δική της γλώσσα και την ξεχωριστή της κουλτούρα. Σε αντίθεση με την Καταλονία, έχει επίσης και μια ιστορία βίαιου αποσχισμού με διάφορες τρομοκρατικές επιθέσεις που διεξήγαγε η εθνικιστική και αυτονομιστική ομάδα Ετα. Το 2014 δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι σχημάτισαν ανθρώπινη αλυσίδα 123 χιλιομέτρων στη Χώρα των Βάσκων στη Βόρεια Ισπανία διεκδικώντας το δικαίωμα διεξαγωγής δημοψηφίσματος για την ανεξαρτησία τους. Μια παρόμοια κίνηση ετοιμάζουν και οι υποστηρικτές της ανεξαρτησίας που ετοιμάζουν ανθρώπινο τείχος σε περίπτωση που οι ισπανικές αρχές εφαρμόσουν το άρθρο 155.
Τα αποσχιστικά κινήματα παραμένουν μια δύναμη που πρέπει να ληφθεί υπόψη στην περιοχή, με τον εκπρόσωπο του μεγαλύτερου αποσχιστικού κόμματος της περιοχής – το Εθνικιστικό Κόμμα των Βάσκων – να δηλώνει πρόσφατα ότι ελπίζει πως η περιοχή θα μπορέσει να διεξάγει το δικό της δημοψήφισμα για ανεξαρτησία στα χνάρια της Καταλονίας.
Νότιο Τυρόλο
Η περιφέρεια του νότιου Τυρόλο βρίσκεται στο βόρειο τμήμα της Ιταλίας, αλλά η γερμανική γλώσσα είναι η κυρίαρχη γλώσσα, ενώ μόνο το ένα τέταρτο του πληθυσμού της περιοχής μιλάει ιταλικά. Παρά το γεγονός ότι είναι αυτόνομη επαρχία από το 1972, δίνοντάς της ένα μεγαλύτερο επίπεδο αυτοδιάθεσης – η περιοχή έχει ένα αποσχιστικό κίνημα που θα ήθελε να αποχωρήσει από την Ιταλία και να επανενωθεί με την Αυστρία. Η περιοχή ήταν μέρος της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας, αλλά προσαρτήθηκε στην Ιταλία μετά τον Α ‘Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σκωτία
Μία άλλη χώρα που παρακολουθεί με περίσσιο ενδιαφέρον τις εξελίξεις γύρω από το καταλανικό δημοψήφισμα, είναι η Σκωτία. Παρότι διεξήγαγε το δικό της δημοψήφισμα για ανεξαρτησία το 2014 – το οποίο μάλιστα η βρετανική κυβέρνηση αποδέχτηκε – οι αυτονομιστές έχασαν, καθώς το 55% των ψηφοφόρων επέλεξε να παραμείνει στο Ηνωμένο Βασίλειο, το Εθνικό Κόμμα Σκωτίας (SNP) που τάσσεται υπέρ της ανεξαρτησίας, δεν εγκατέλειψε την ελπίδα ότι αργά ή γρήγορα θα διενεργηθεί κι άλλο δημοψήφισμα.
Βόρεια Ιρλανδία
Το Λονδίνο αντιμετωπίζει ένα ακόμη πρόβλημα εθνικισμού, που έχει παράλληλα έντονη θρησκευτική αλλά και ταξική διάσταση. Πρόκειται για την υπόθεση της Βόρειας Ιρλανδίας, η οποία μοιάζει με ένα ηφαίστειο σε καταστολή από την ημέρα της υπογραφής της αποκαλούμενης “συμφωνίας της Μεγάλης Παρασκευής”, που υπογράφηκε το 1998 και τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 1999. Θυμίζουμε πως η αντιπαράθεση κορυφώθηκε από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 μέχρι την υπογραφή της προαναφερθείσας συμφωνίας, όταν η βίαιη βρετανική κατοχή και οι συγκρούσεις ανάμεσα στον Ιρλανδικό Δημοκρατικό Στρατό (IRA) και τις αντίπαλες παραστρατιωτικές ομάδες προκάλεσαν (επισήμως) 3.254 νεκρούς και δεκάδες χιλιάδες τραυματίες.
Βαλκάνια
Στα Βαλκάνια η κατάσταση περιπλέκεται, καθώς δεδομένης της γενικευμένης φτώχειας οι εθνικιστικές φωνές έχουν συνήθως διασυνδέσεις με “ύποπτα” οικονομικά συμφέροντα. Αποτέλεσμα της βίαιης και αιματηρής διάλυσης της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας, τη δεκαετία του 1990, ήταν η ανεξαρτητοποίηση της Σλοβενίας, της Κροατίας, της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, του Μαυροβουνίου και του Κοσόβου. Ωστόσο κάθε τόσο έχουμε “ξεσπάσματα” εθνικισμού ανάμεσα σε Σερβία και Αλβανία, Αλβανία και πΓΔΜ, Τουρκία και Βουλγαρία, πΓΔΜ και Βουλγαρίας, Σερβία και Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ακόμη και Αλβανία και Ελλάδα. Η πλέον γνωστή διεκδίκηση ανεξαρτησίας είναι εκείνη της RS (Republika Srpska), όπου σχεδόν κάθε χρόνο ο ηγέτης της Ντόντικ καλεί σε δημοψήφισμα.
Πρώην ΕΣΣΔ και Καύκασος
Η λίστα, με τα αποσχιστικά κινήματα δεν τελειώνει εδώ. Παρόμοιες διεκδικήσεις υπάρχουν σε χώρες όπως η Μολδαβία, η Γεωργία και η Ουκρανία, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την περίπτωση της Κριμαίας. Ακόμη και οι τρεις δημοκρατίες της Βαλτικής, έχουν θέματα αυτονομιστικών διεκδικήσεων όπου η παρουσία του ρωσικού εθνικού στοιχείου και της ρωσικής επιρροής είναι αρκετά ισχυρή.
