Κάθε 1 εκατ. ευρώ επενδύσεων στην ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων αυξάνει συνολικά, σε καθαρούς όρους, κατά 1,4 εκατ. ευρώ το ΑΕΠ της χώρας, κατά 0,5 εκατ. ευρώ τα έσοδα του Δημοσίου, ενώ οδηγεί στη δημιουργία 37 θέσεων εργασίας.
Αυτό προκύπτει από σχετική μελέτη του ΙΟΒΕ με τίτλο “Η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας των κτιρίων ως μοχλός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας”, η οποία αναδεικνύει τα οφέλη που μπορεί να προσδώσει στην ελληνική οικονομία η επιτάχυνσης της εφαρμογής των δράσεων ενεργειακής αποδοτικότητας και εξοικονόμησης ενέργειας στα κτήρια, όπως προβλέπονται στο σχετικό εθνικό και ευρωπαϊκό δίκαιο. Σύμφωνα με τη μελέτη, τα οφέλη αυτά κατατάσσονται σε πέντε κατηγορίες:
• Ενίσχυση της ασφάλειας του ενεργειακού συστήματος
• Οικονομική ανάπτυξη και πρόοδος
• Κοινωνική ανάπτυξη
• Περιβαλλοντική βιωσιμότητα
• Βελτίωση της κοινωνικής ευημερίας
Μάλιστα, όπως σημειώνει στη μελέτη του το ΙΟΒΕ, με την υλοποίηση των εργασιών ενεργειακής αναβάθμισης του σεναρίου στόχων για κατοικίες, όπως προβλέπεται στον στρατηγικό σχεδιασμό του ΥΠΕΝ, προκύπτει καθαρή συνολική επίδραση στο ΑΕΠ της τάξης των 800 εκατ. ευρώ κατά την πρώτη εξαετία υλοποίησης του σεναρίου, η οποία μειώνεται τα επόμενα έτη, χωρίς όμως να πέφτει κάτω από τα 500 εκατ. ευρώ μέχρι το 2030. Οι επιδράσεις αυτές αντιστοιχούν σε τόνωση του ρυθμού ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας κατά περίπου 0,4 ποσοστιαίες μονάδες κατά τα πρώτα έτη υλοποίησης του σεναρίου. Αντίστοιχα, η υλοποίηση του σεναρίου στόχων για κατοικίες οδηγεί σε δημιουργία περί των 20.000 θέσεων εργασίας πλήρους απασχόλησης ετησίως, κατά τα πρώτα έτη υλοποίησης του σεναρίου, ενώ προκαλεί συνολική ενίσχυση των ετήσιων εσόδων του Δημοσίου με ποσά της τάξεως των 250 εκατ. ευρώ.
Σύμφωνα δε με το ΙΟΒΕ, με την υλοποίηση του φιλόδοξου σεναρίου ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών του ΥΠΕΝ τα οφέλη στην οικονομία είναι πολύ μεγαλύτερα. Υπό το σενάριο αυτό η συνολική καθαρή επίδραση στο ΑΕΠ φτάνει τα 1,7 δισ. ευρώ το 2025, ενισχύοντας τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας κατά 0,7 ποσοστιαίες μονάδες. Οι επιδράσεις στην απασχόληση ξεπερνούν τις 40.000 θέσεις εργασίας, ενώ οι επιδράσεις στα έσοδα του Δημοσίου φτάνουν τα 540 εκατ. ευρώ.
Επίσης, τονίζεται ότι σημαντικά οικονομικά οφέλη μπορούν επίσης να προκύψουν με την υλοποίηση παρεμβάσεων ενεργειακής αναβάθμισης στα κτίρια του τριτογενούς τομέα, όπως επί παραδείγματι προβλέπεται στο σενάριο στόχων για τέτοια κτίρια στον στρατηγικό σχεδιασμό του ΥΠΕΝ. Η υλοποίηση αυτών των παρεμβάσεων οδηγεί σε τόνωση του ΑΕΠ της χώρας κατά 228 εκατ. ευρώ και της απασχόλησης κατά 5.900 θέσεις εργασίας το 2018, επιδράσεις που αυξάνονται σε 980 εκατ. ευρώ και 24.700 θέσεις εργασίας το 2025, αντιστοίχως.
Όπως σημειώνει μάλιστα η μελέτη, στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης θεσμικής παρέμβασης για την ενεργειακή αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος της χώρας, θα μπορούσαν να συνδυαστούν τα σενάρια στόχων για κατοικίες και για κτήρια του τριτογενούς τομέα, δίνοντας κίνητρα για παρεμβάσεις σε όλους τους τύπους κτιρίων. Σε μία τέτοια περίπτωση, ο ρυθμός ανάπτυξης στην χώρα θα ενισχυόταν κατά έως και 0,72 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ η απασχόληση θα ενισχυόταν κατά έως και 40.600 θέσεις εργασίας το 2025. Στην περίπτωση μάλιστα συνδυαστικής εφαρμογής του φιλόδοξου σεναρίου για κατοικίες με το σενάριο στόχων για κτήρια του τριτογενούς τομέα, το όφελος σε όρους αύξησης του ρυθμού ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας θα έφτανε τις 1,1 ποσοστιαίες μονάδες, ενώ το όφελος στην απασχόληση θα έφτανε τις 64.800 επιπλέον θέσεις εργασίας το 2025.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η οικονομική βαρύτητα των εργασιών ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων αποτυπώνεται στις υψηλές τιμές των σχετικών μακροοικονομικών πολλαπλασιαστών. Ειδικότερα, για κάθε 1 ευρώ επένδυσης στην ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, στο ΑΕΠ της Ελλάδας προστίθενται συνολικά 1,4 ευρώ και στα έσοδα του Δημοσίου προστίθενται συνολικά 0,5 ευρώ, ενώ για κάθε 1 εκατ. ευρώ επενδύσεων στην ενεργειακή αναβάθμιση δημιουργούνται στην Ελλάδα συνολικά 37 θέσεις εργασίας.
Στην περίπτωση μάλιστα που οι επενδύσεις ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων καλυφθούν εξ ολοκλήρου από Δημόσιους πόρους, συνυπολογίζοντας το συνολικό οικονομικό όφελος από την υλοποίηση των επενδύσεων αυτών, το τελικό καθαρό κόστος αυτών των δραστηριοτήτων είναι σημαντικά μικρότερο από το “ονομαστικό”, αρχικό τους κόστος. Λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις επιδράσεις των επενδύσεων ενεργειακής αναβάθμισης στα έσοδα του Δημοσίου, προκύπτει ότι η τελική καθαρή επιβάρυνση του Δημοσίου για κάθε σενάριο παρεμβάσεων είναι περίπου η μισή σε σχέση με την αρχική “ονομαστική” επενδυτική δαπάνη.
Αναγκαία η παροχή κινήτρων
Η μελέτη του ΙΟΒΕ ωστόσο αναδεικνύει την ανάγκη προσφοράς από την πλευρά της Πολιτείας κινήτρων στα νοικοκυριά προκειμένου αυτά να προχωρήσουν σε επενδύσεις ενεργειακής αναβάθμισης. Όπως σημειώνεται, παρότι οι παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας στα κτίρια συνεπάγονται θετικό ιδιωτικό οικονομικό όφελος, παράγοντες όπως η υποκειμενική, και ενδεχομένως “μυωπική”, αξιολόγηση της σκοπιμότητας και αποδοτικότητας αυτών των παρεμβάσεων από την πλευρά των νοικοκυριών, οι περιορισμένοι διαθέσιμοι πόροι και άλλοι παράγοντες αποτρέπουν συχνά τη υλοποίηση σχετικών επενδύσεων από τα νοικοκυριά.
Κρίνει επομένως ότι είναι σκόπιμο η Πολιτεία να δώσει πρόσθετα κίνητρα κινήτρων, ώστε να αρθούν τα εμπόδια στην υλοποίηση παρεμβάσεων εξοικονόμησης ενέργειας. Όπως σημειώνει, οι επενδύσεις στην ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, πέραν του περιβαλλοντικού οφέλους που αποφέρουν, συμβάλλουν στην τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας, και μάλιστα συμβάλλουν ιδιαίτερα στην ενίσχυση του κλάδου των Κατασκευών, ο οποίος είναι από τους κλάδους που έχουν υποστεί τις μεγαλύτερες απώλειες κατά τη διάρκεια της κρίσης των τελευταίων ετών και κατά συνέπεια κάθε προσπάθεια ενίσχυσης της κατασκευαστικής δραστηριότητας, εκτός από το οικονομικό όφελος και τις θέσεις εργασίες που μπορεί να προσφέρει, στηρίζει την διατήρηση της τεχνογνωσίας του εργατικού δυναμικού, η οποία τα τελευταία χρόνια τείνει να απαξιωθεί, γεγονός με ιδιαίτερα ανησυχητικές προεκτάσεις για την μελλοντική επάρκεια του εργατικού δυναμικού για ποιοτική υλοποίηση έργων.
Επιπλέον, τονίζεται ότι οι Κατασκευές έχουν χαμηλό βαθμό εξάρτησης από εισαγωγές, αποτελούν δραστηριότητα εντάσεως εργασίας και έχουν ισχυρή παρουσία στην περιφέρεια, στοιχεία που τις καθιστούν παράγοντα ανάπτυξης με ισχυρά πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα στην ελληνική οικονομία.
Με βάση τα παραπάνω, το ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η προσφορά κινήτρων από την πλευρά της Πολιτείας για την ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική: εφόσον κινητοποιήσει επαρκώς το ενδιαφέρον των πολιτών, θα οδηγήσει σε τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης, σε υπολογίσιμα περιβαλλοντικά οφέλη, μεταξύ των οποίων και η σημαντική μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στον κτιριακό τομέα, και σε μείωση της κατανάλωσης εισαγόμενων καυσίμων.
Επιπλέον, η προσφορά φορολογικών κινήτρων θα μπορούσε να κινητοποιήσει ιδιωτικούς πόρους για επενδύσεις στην ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων. Όπως σημειώνει, μεγάλο μέρος των ιδιωτικών αποταμιεύσεων στην Ελλάδα βρίσκεται πλέον σε μορφή μετρητών που διακρατούν τα νοικοκυριά και οι οποίες είναι οικονομικά αδρανείς. Συνεπώς, η παροχή φορολογικών κινήτρων θα μπορούσε να κινητοποιήσει αδρανείς οικονομικούς πόρους, διεργασία που ισοδυναμεί με εξωγενή διαταραχή στην οικονομία και προκαλεί πολλαπλασιαστικές επιδράσεις.
Σύμφωνα με τη μελέτη, ένα κατάλληλο φορολογικό κίνητρο θα μπορούσε να είναι η προσφορά έκπτωσης φόρου, ανάλογης με το ύψος της δαπάνης για εργασίες ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων. Υποθέτοντας ότι η προσφορά ενός τέτοιου κινήτρου θα ωθήσει ιδιώτες επενδυτές να αξιοποιήσουν αδρανείς αποταμιεύσεις για την χρηματοδότηση εργασιών ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, και λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις πολλαπλασιαστικές επιδράσεις τέτοιων επενδύσεων, είναι φανερό ότι η αρνητική επίδραση στα δημόσια έσοδα λόγω της έκπτωσης φόρου θα αντισταθμιστεί εν μέρει, ή και εξ ολοκλήρου, από την θετική επίδραση στα δημόσια έσοδα λόγω της τόνωσης της οικονομικής δραστηριότητας που θα επιφέρουν οι επενδύσεις στην ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων.
Προκειμένου μάλιστα να διασφαλιστεί η αποτελεσματικότητα του μέτρου της έκπτωσης φόρου, σύμφωνα με τη μελέτη του ΙΟΒΕ, είναι σημαντικό η έκπτωση να καλύπτει όσο το δυνατόν ευρύτερο φάσμα φορολογικών υποχρεώσεων των πολιτών, πέραν του φόρου εισοδήματος (π.χ. ΕΝΦΙΑ). Θα ήταν επίσης σημαντικό οι δικαιούχοι της έκπτωσης φόρου να μπορούν να μετακυλήσουν τυχόν υπόλοιπο της έκπτωσης που δικαιούνται σε επόμενα φορολογικά έτη, αν η έκπτωση φόρου που δικαιούνται είναι μεγαλύτερη από τις φορολογικές τους υποχρεώσεις το έτος της επένδυσης. Με τους τρόπους αυτούς η έκπτωση φόρου θα αποτελέσει κίνητρο για περισσότερα νοικοκυριά, και ιδιαίτερα για νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα, τα οποία συχνά έχουν και πιο επείγουσες ανάγκες ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών τους.
Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η προσφορά κινήτρων από την πλευρά της Πολιτείας, όπως η έκπτωση φόρου για ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, μπορεί να αποφέρει πρόσθετα δημοσιονομικά οφέλη. Οι συναλλαγές που θα γίνουν στο πλαίσιο της εφαρμογής του μέτρου μεταξύ νοικοκυριών και συνεργείων αναβάθμισης θα είναι νόμιμα καταγεγραμμένες (συναλλαγές έναντι των οποίων θα εκδοθούν τα νόμιμα παραστατικά), φέρνοντας στο φως ένα μέρος της οικονομικής δραστηριότητας που διαφορετικά θα ανήκε στην παραοικονομία, με όσα επακόλουθα οφέλη αυτό συνεπάγεται, τόσο σε ό,τι αφορά την φορολογία εισοδήματος των επιχειρήσεων όσο και την έμμεση φορολογία (ΦΠΑ).
Επιπροσθέτως, η επίσημη καταγραφή των εσόδων των κατασκευαστών που θα αναλάβουν τις ενεργειακές αναβαθμίσεις μπορεί να ασκήσει πίεση στους κατασκευαστές να καταγράψουν νομίμως και τις δικές τους δαπάνες, οδηγώντας έτσι σε μια “μετακύλιση της διαφάνειας” κατά μήκος της εφοδιαστικής αλυσίδας των κατασκευαστών, με σημαντικά δημοσιονομικά οφέλη.
Η μελέτη παρουσιάστηκε σε ημερίδα που διοργάνωσε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Διογκωμένης Πολυστερίνης (ΠΑΣΥΔΙΠ) με την υποστήριξη φορέων της αγοράς, οι οποίοι συμμετείχαν στη χρηματοδότηση της μελέτης: Σύνδεσμος Ελληνικών Χημικών Βιομηχανιών (ΣΕΧΒ), Πανελλήνιος Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών (ΣΑΤΕ), Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΠΟΜΙΔΑ), Πανελλήνιος Σύνδεσμος Εταιρειών Μόνωσης (ΠΣΕΜ), Ένωση Ελληνικών Επιχειρήσεων Θέρμανσης και Ενέργειας (ΕΝΕΕΠΙΘΕ), Ένωση Βιομηχανιών Ηλιακής Ενέργειας (ΕΒΗΕ), Ελληνικό Ινστιτούτο Παθητικού Κτιρίου (ΕΙΠΑΚ).
“Τα αποτελέσματα της οικονομικής ανάλυσης καθιστούν φανερό ότι η θεσμική στήριξη των δραστηριοτήτων ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, πέραν του μεγάλου περιβαλλοντικού οφέλους που μπορεί να αποφέρει, μπορεί παράλληλα να αποδώσει ιδιαίτερα σημαντικά αναπτυξιακά οφέλη, σε μία περίοδο μάλιστα που η τόνωση της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης αποτελεί κεντρικό κοινωνικό αίτημα”, τόνισε ο εκπρόσωπος του Πανελλήνιου Συνδέσμου Διογκωμένης Πολυστερίνης, Παντελής Πατενιώτης, αναφερόμενος στα συμπεράσματα της μελέτης.
Τα συμπεράσματα της μελέτης παρουσίασε ο Ηλίας Ντεμιάν, Ερευνητικός Συνεργάτης ΙΟΒΕ και τοποθέτηση/σχολιασμό για τις τάσεις και τις προοπτικές της Ελληνικής Οικονομίας ο Νικόλαος Βέττας, Γενικός Δ/ντής ΙΟΒΕ, Καθηγητής Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.
