Στο πρώτο μέρος του μεγάλου αφιερώματος του emea.gr (το οποίο θα ολοκληρωθεί σε πολλές συνέχειες) για την είσοδο της χώρας στην κρίση, είδαμε το χρονικό από την άνοδο του Γιώργου Παπανδρέου στην εξουσία με το σύνθημα “Λεφτά υπάρχουν” μέχρι το Καστελόριζο και την είσοδο της χώρας στα μνημόνια.
Παρουσιάστηκαν επίσης όλο τα γεγονότα που συνέβηκαν τις πρώτες μέρες σε Αθήνα και Βρυξέλλες αλλά και οι προσπάθειες δημοσιονομικής προσαρμογής της χώρας, τα πρώτα μέτρα και τις μεταρρυθμίσεις, έως την “απειλή” για δημοψήφισμα από τον πρώην πρωθυπουργό η οποία οδήγησε στην υπηρεσιακή κυβέρνηση.
Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται οι όροι του δεύτερου μνημονίου, η επικράτηση της Νέας Δημοκρατίας στις εκλογές του 2012 και τις μεγάλες διαδηλώσεις του 2013 και τους αγανακτισμένους
2012: Νέο μνημόνιο, νέο δάνειο και νέα κυβέρνηση
Το δεύτερο μνημόνιο (ή το “Δεύτερο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής” της Ελλάδας, σύμφωνα με τις επίσημες πηγές) για την αντιμετώπιση της κρίσης του ελληνικού δημοσίου χρέους, που συχνά αναφέρεται κι ως “δεύτερη δέσμη μέτρων διάσωσης”, υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2012 από την ελληνική κυβέρνηση υπό την πρωθυπουργία του Λουκά Παπαδήμο και προέβλεπε την υποστήριξη της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή,την Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ).
Το Δεύτερο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα αντικατέστησε το προηγούμενο σχέδιο διάσωσης της Ελλάδας (το “Πρώτο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής”), που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ μετά τις προσπάθειες του Γιώργου Παπανδρέου για διεξαγωγή δημοψηφίσματος και την έμμεση δέσμευση των ηγετών της Ε.Ε.
Η τελική συμφωνία ολοκληρώθηκε μετά από εργώδεις προσπάθειες τον Φεβρουάριο του 2012. Τα τρία βασικά συμβαλλόμενα μέρη (γνωστά και ως “Τρόικα”) καθόρισαν τρεις προϋποθέσεις για την καταβολή του νέου δανείου, προκειμένου να δεσμευτεί η Ελλάδα και να αποφευχθεί παρόμοια έκβαση με την πρώτη σύμβαση. Η πρώτη προϋπόθεση στηρίχθηκε στην προηγούμενη συμφωνία για την οριστικοποίηση μιας συμφωνία περικοπής των ελληνικών κρατικών ομολόγων ύψους 50% με ταυτόχρονη μείωση των αποδόσεων στο 3,5%, έτσι ώστε συνδυαστικά η τελική μείωση του χρέους για την Ελλάδα να άγγιζε τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Η δεύτερη προϋπόθεση -απαίτηση ανέφερε ότι η Ελλάδα έπρεπε να εφαρμόσει ένα νέο πακέτο μέτρων λιτότητας, που είχε σχεδιάσει το ΝΤ με στόχο να κάνει βιώσιμο το έλλειμμα του προϋπολογισμού της χώρας. Η τρίτη και πιο δύσκολη για τους εκπροσώπους προϋπόθεση ήταν η υπογραφή μιας δεσμευτικής συμφωνίας από την πλειοψηφία των ελληνικών κομμάτων, με την οποία θα αποδέχονταν τη συνεχή υποστήριξη του συνολικού προγράμματος, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων των εκλογών του Μαΐου του 2012. Ουσιαστικά, μια μακροχρόνια δέσμευση των επόμενων ελληνικών κυβερνήσεων.
Σύμφωνα, με τα επίσημα αρχεία, στις 21 Φεβρουαρίου 2012, το Eurogroup είχε ολοκληρώσει το σχέδιο για το δεύτερο πακέτο διάσωσης της Ελλάδας και είχε διαμορφώσει το κείμενο της δανειακής σύμβασης (το δεύτερο μνημόνιο). Σε μια συνάντηση διάρκειας 13 ωρών στις Βρυξέλλες, τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν τελικά να χορηγήσουν το νέο δάνειο ύψους 100 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ελλάδα, με την ταυτόχρονη αναδρομική μείωση των επιτοκίων μόλις 150 μονάδες βάσης πάνω από το Euribor. Υπήρξε μάλιστα και πρόβλεψη για την επιστροφή στην Ελλάδα όλων των κερδών που θα αποκομίσουν οι Κεντρικές Τράπεζες των χωρών της ΕΕ με μειωμένο επιτόκιο μέχρι το 2020.
Στις 14 Μαρτίου 2012 η ελληνική κυβέρνηση υποβάλλει επίσημα το σχετικό αίτημα και το Eurogroup αποδέχεται και εγκρίνει την παροχή νέου δάνειου 130 δισ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας (EFSF) για την υποστήριξη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ελλάδας. Σε αυτό το νέο δάνειο συμμετέχει και το ΔΝΤ, συμβάλλοντας με 19,8 δισ. ευρώ.
Η τελική Συμφωνία Διευκόλυνσης Χρηματοπιστωτικής Βοήθειας Master (MFFA) μεταξύ του EFSF, της Ελληνικής Δημοκρατίας, του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (HSFS) και της Τράπεζας της Ελλάδος επικυρώθηκε από το Ελληνικό Κοινοβούλιο στις 20 Μαρτίου.
Όμως, παρά την “χρηματοδοτική εξασφάλιση” των αναγκών της Ελλάδας και την υποστήριξη των κρατών της Ευρωζώνης, οι βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν στις 6 Μαϊου 2012 απέβησαν άκαρπες και προκηρύχτηκαν εκ νέου εκλογές μέσα σε κλίμα αβεβαιότητας καθώς αυτή η εξέλιξη είχε προκαλέσει αναστάτωση στην Ευρώπη και υπήρχε αμφιβολία αν θα τηρηθεί και το δεύτερο μνημόνιο και συνεπώς η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωζώνη τέθηκε ως το βασικό διακύβευμα των νέων εθνικών εκλογών.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 17 Μαΐου 2012, ορκίζεται ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια στο Προεδρικό Μέγαρο υπηρεσιακός πρωθυπουργός της Ελλάδας, ο διακεκριμένος δικαστικός και πρώην Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, Παναγιώτης Πικραμένος, ώστε να διεξαχθούν σε νέες εκλογές για τις 17 Ιουνίου.
Με την νέα “χρηματοδότηση” της Ελλάδας εξασφαλισμένη, την διαβεβαίωση πως η Ελλάδα θα παραμείνει στην ζώνη του ευρώ και χωρίς άλλα πολιτικά… εμπόδια στον ορίζοντα της χώρας, η Νέα Δημοκρατία κερδίζει στις εκλογές της 17ης Ιουνίου, με ποσοστό 29,66%, και σχηματίζεται με διαδικασίες-εξπρές κυβέρνησης συνεργασίας μετά από συμφωνία με το ΠΑΣΟΚ και την Δημοκρατική Αριστερά (ΔΗΜΑΡ). Έτσι, ο Αντώνης Σαμαράς ορκίζεται Πρωθυπουργός στις 20 Ιουνίου του 2012. Στις 26 Ιουνίου 2012 ο έμπειρος οικονομολόγος, ακαδημαϊκός και μέλος της Οικονομικής και Νομισματικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1994 – 2000), Γιάννης Στουρνάρας αναλαμβάνει την θέση του Υπουργού Οικονομικών και προχωράει με ταχύτατους ρυθμούς τις απαραίτητες οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2013-2016, κατατίθεται στις 5 Νοεμβρίου 2012 στη βουλή σε ένα άρθρο με τη διαδικασία του κατεπείγοντος και υπερψηφίστηκε με 153 ψήφους δυο ημέρες αργότερα ενώ στις 22 Δεκεμβρίου 2012 ψηφίστηκε ο προϋπολογισμός για το 2013, μετά από μαραθώνιες διαβουλεύσεις και διασκέψεις.
Οι διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης με την Τρόικα για την κατάρτιση του “Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2013-2016” ήταν περίπλοκες, πολύμηνες και σκληρές καθώς περιελάμβαναν και μια μέτρων περικοπών δαπανών και λιτότητας, με αυξήσεις στο κόστος διαβίωσης, όπως μείωση συντάξεων από 5% εώς 15% (από τα 1.000 ευρώ και άνω), κατάργηση δώρου Χριστουγέννων, δώρου Πάσχα και επιδομάτων αδείας για τους δημοσίους υπαλλήλους και τους συνταξιούχους, μειώσεις στο εφάπαξ έως 83%, αύξηση φόρου στο υγραέριο κίνησης, καταβολή εισιτηρίου 25 ευρώ για την εισαγωγή ασθενών σε δημόσιο νοσοκομείο, κ.α. Συνολικά, προέβλεπε μέτρα ύψους 18,9 δις ευρώ, από τα οποία ποσό ύψους 9,4 δις αφορούν σε μέτρα, τα οποία έπρεπε να υλοποιηθούν μέσα στο 2013.
2013: Από τις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας στις δημοσιονομικές επιπτώσεις
Μετά την υπογραφή του πρώτου μνημονίου η κοινωνική δυσαρέσκεια αυξάνεται, οι διαδηλώσεις την διετία 2011-2012 κορυφώνονται καθώς στις κινητοποιήσεις των πολιτών εντάσσεται το νέο κίνημα των «Αγανακτισμένων», που δεν έχει κομματικές ταυτότητες και πολιτικές δεσμεύσεις και η κυβέρνηση δίνει αγώνα να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα διάσωσης με δεσμεύσεις απέναντι στην Τρόικα και να περιορίσει τις επιπτώσεις της συνεχιζόμενης ύφεσης στην ελληνική οικονομία.
Ένα χαρακτηριστικό των κινητοποιήσεων των «Αγανακτισμένων»ήταν οι αποδοκιμασίες και ορισμένες φορές οι προπηλακισμοί σε βάρος πολιτικών όλων των κομμάτων. Η εφαρμογή όμως μέτρων λιτότητα, περικοπών και περιστολής δαπανών ύψους 9,4 δις αυξάνει τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης και προκαλεί απρόβλεπτες κοινωνικές αλλαγές.
Εκ του αποτελέσματος διαφαίνεται πως εμμέσως εφαρμόζεται μια επιλογή εσωτερικής υποτίμησης για την ανάσχεση της οικονομικής και δημοσιονομικής κρίσης, που οξύνει ακόμα περισσότερο την οικονομική και κοινωνική κρίση στην Ελλάδα και έχει τα αντίθετα αποτελέσματα στους τομείς της επενδυτικής και αναπτυξιακής δραστηριότητας της ελληνικής οικονομίας.
Από την αξιολόγηση των ασκούμενων πολιτικών της περιόδου 2012-2013, γίνεται ξεκάθαρο – αλλά αποτυπώνεται στις εκθέσεις του ΔΝΤ αρκετά χρόνια αργότερα – πως το “μίγμα” των τεχνοκρατικών πολιτικών έχει δραματικές επιπτώσεις τους στην ελληνική οικονομία και κοινωνία και ακόμα χειρότερα επηρεάζει αρνητικά την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, παρά τις μειώσεις μισθών και επιδομάτων, τις αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, την συμπίεση του κόστους εργασίας και την αύξηση της …ευελιξίας στην απασχόληση.
Και τα στοιχεία τόσο της Eurostat όσο και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποδεικνύουν ότι παρά την πιστή τήρηση από την ελληνική πλευρά των όρων του μνημονίου, οι εκτιμήσεις των ξένων ειδικών απέχουν από την πραγματικότητα και υπάρχει απόκλιση σχεδόν σε όλους τους επιμέρους δείκτες σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις. Το 2013 η σωρευτική μείωση της αγοραστικής δύναμης των αποδοχών ανά μισθωτό προσεγγίζει το 22,1% και η αγοραστική δύναμη των αποδοχών του συνόλου των μισθωτών μειώθηκε σωρευτικά κατά 37,2%. Παράλληλα, υπάρχει μείωση της απασχόλησης κατά 18,2% και εκτίναξη του ποσοστού ανεργίας στο 27% (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2013) πρωτοφανές ρεκόρ στην ιστορία της Ε.Ε. Επίσης, η πτώση της εγχώριας ζήτησης είναι δραματική αφού φθάνει αθροιστικά το 31,3%, επιστρέφοντας στα επίπεδα του… 1999 (ΙΝ.Ε.Γ.Σ.Ε.Ε.).
Το ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας καταγράφει μείωση κατά 6,4% το 2012 και σωρευτική μείωση την κρίσιμη περίοδο 2010-2013 σε ποσοστό 20,1%. Παρά τις δύσκολες συνθήκες στις 28 Απριλίου του 2013 ψηφίστηκε από τη βουλή το πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών, το οποίο είχε μεταρρυθμιστικό χαρακτήρα και περιείχε σημαντικές αλλαγές σε μία σειρά επαγγελματικών κλάδων.
Όμως, μετά από πολιτικές διαφωνίες σε συγκεκριμένα μέτρα και σε πολιτικές με έντονο κοινωνικό αντίκτυπο, η ΔΗΜΑΡ αποχωρεί από την κυβέρνηση στις 21 Ιουνίου του 2013, επικαλούμενη την αιφνιδιαστική απόφαση της κυβέρνησης για το κλείσιμο της ΕΡΤ.
Έτσι, ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς ανακοινώνει λίγες ημέρες αργότερα, στις 24 Ιουνίου, τον ανασχηματισμός της κυβέρνησης. Χωρίς την στήριξη της Δημοκρατικής Αριστεράς η δικομματική πλέον κυβέρνηση περνάει στις 18 Ιουλίου το κρίσιμο πολυνομοσχέδιο. Είχε προηγηθεί έντονο παρασκήνιο συζητήσεων και διαβουλεύσεων με βουλευτές οι οποίοι διατύπωναν ενστάσεις για διατάξεις του πολυνομοσχεδίου ζητώντας βελτιώσεις από τους υπουργούς, όπως η διάταξη για την κατάργηση της δημοτικής αστυνομίας. Μάλιστα, το άρθρο 14 για τις απαλλαγές φόρου εισοδήματος από τη μισθωτή εργασία και το άρθρο 30 για τον εναλλακτικό τρόπο υπολογισμού ελάχιστης φορολογίας υπερψηφίστηκαν και από τη ΔΗΜΑΡ, που είχε αποχωρήσει από την κυβέρνηση συνεργασίας.
Τον Αύγουστο του 2013, ο Υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε εξέφρασε τις προσδοκίες του ότι «θα χρειαστεί να υπάρξει ένα άλλο πρόγραμμα (διάσωσης) για την Ελλάδα», μια παρατήρηση που προκαλεί έντονες επικρίσεις και αντιδράσεις στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Όμως, λίγες εβδομάδες αργότερα, ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), Κλάους Ρέγκλινγκ επιβεβαιώνει τις εκτιμήσεις Σόιμπλε, δηλώνοντας σε γερμανική εφημερίδα (Handelsblatt) ότι “η Ελλάδα ενδέχεται να χρειαστεί μια τρίτη δέσμη μέτρων διάσωσης μέσα στο 2014”.2012: Νέο μνημόνιο, νέο δάνειο και νέα κυβέρνηση
Το δεύτερο μνημόνιο (ή το “Δεύτερο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής” της Ελλάδας, σύμφωνα με τις επίσημες πηγές) για την αντιμετώπιση της κρίσης του ελληνικού δημοσίου χρέους, που συχνά αναφέρεται κι ως “δεύτερη δέσμη μέτρων διάσωσης”, υπογράφηκε τον Μάρτιο του 2012 από την ελληνική κυβέρνηση υπό την πρωθυπουργία του Λουκά Παπαδήμο και προέβλεπε την υποστήριξη της Ελλάδας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή,την Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ).
Το Δεύτερο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα αντικατέστησε το προηγούμενο σχέδιο διάσωσης της Ελλάδας (το “Πρώτο πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής”), που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ μετά τις προσπάθειες του Γιώργου Παπανδρέου για διεξαγωγή δημοψηφίσματος και την έμμεση δέσμευση των ηγετών της Ε.Ε.
Η τελική συμφωνία ολοκληρώθηκε μετά από εργώδεις προσπάθειες τον Φεβρουάριο του 2012. Τα τρία βασικά συμβαλλόμενα μέρη (γνωστά και ως “Τρόικα”) καθόρισαν τρεις προϋποθέσεις για την καταβολή του νέου δανείου, προκειμένου να δεσμευτεί η Ελλάδα και να αποφευχθεί παρόμοια έκβαση με την πρώτη σύμβαση. Η πρώτη προϋπόθεση στηρίχθηκε στην προηγούμενη συμφωνία για την οριστικοποίηση μιας συμφωνία περικοπής των ελληνικών κρατικών ομολόγων ύψους 50% με ταυτόχρονη μείωση των αποδόσεων στο 3,5%, έτσι ώστε συνδυαστικά η τελική μείωση του χρέους για την Ελλάδα να άγγιζε τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Η δεύτερη προϋπόθεση -απαίτηση ανέφερε ότι η Ελλάδα έπρεπε να εφαρμόσει ένα νέο πακέτο μέτρων λιτότητας, που είχε σχεδιάσει το ΝΤ με στόχο να κάνει βιώσιμο το έλλειμμα του προϋπολογισμού της χώρας. Η τρίτη και πιο δύσκολη για τους εκπροσώπους προϋπόθεση ήταν η υπογραφή μιας δεσμευτικής συμφωνίας από την πλειοψηφία των ελληνικών κομμάτων, με την οποία θα αποδέχονταν τη συνεχή υποστήριξη του συνολικού προγράμματος, ανεξαρτήτως των αποτελεσμάτων των εκλογών του Μαΐου του 2012. Ουσιαστικά, μια μακροχρόνια δέσμευση των επόμενων ελληνικών κυβερνήσεων.
Σύμφωνα, με τα επίσημα αρχεία, στις 21 Φεβρουαρίου 2012, το Eurogroup είχε ολοκληρώσει το σχέδιο για το δεύτερο πακέτο διάσωσης της Ελλάδας και είχε διαμορφώσει το κείμενο της δανειακής σύμβασης (το δεύτερο μνημόνιο). Σε μια συνάντηση διάρκειας 13 ωρών στις Βρυξέλλες, τα κράτη μέλη της ΕΕ συμφώνησαν τελικά να χορηγήσουν το νέο δάνειο ύψους 100 δισεκατομμυρίων ευρώ στην Ελλάδα, με την ταυτόχρονη αναδρομική μείωση των επιτοκίων μόλις 150 μονάδες βάσης πάνω από το Euribor. Υπήρξε μάλιστα και πρόβλεψη για την επιστροφή στην Ελλάδα όλων των κερδών που θα αποκομίσουν οι Κεντρικές Τράπεζες των χωρών της ΕΕ με μειωμένο επιτόκιο μέχρι το 2020.
Στις 14 Μαρτίου 2012 η ελληνική κυβέρνηση υποβάλλει επίσημα το σχετικό αίτημα και το Eurogroup αποδέχεται και εγκρίνει την παροχή νέου δάνειου 130 δισ. ευρώ από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας (EFSF) για την υποστήριξη των χρηματοδοτικών αναγκών της Ελλάδας. Σε αυτό το νέο δάνειο συμμετέχει και το ΔΝΤ, συμβάλλοντας με 19,8 δισ. ευρώ.
Η τελική Συμφωνία Διευκόλυνσης Χρηματοπιστωτικής Βοήθειας Master (MFFA) μεταξύ του EFSF, της Ελληνικής Δημοκρατίας, του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (HSFS) και της Τράπεζας της Ελλάδος επικυρώθηκε από το Ελληνικό Κοινοβούλιο στις 20 Μαρτίου.
Όμως, παρά την “χρηματοδοτική εξασφάλιση” των αναγκών της Ελλάδας και την υποστήριξη των κρατών της Ευρωζώνης, οι βουλευτικές εκλογές που διεξήχθησαν στις 6 Μαϊου 2012 απέβησαν άκαρπες και προκηρύχτηκαν εκ νέου εκλογές μέσα σε κλίμα αβεβαιότητας καθώς αυτή η εξέλιξη είχε προκαλέσει αναστάτωση στην Ευρώπη και υπήρχε αμφιβολία αν θα τηρηθεί και το δεύτερο μνημόνιο και συνεπώς η συμμετοχή της Ελλάδας στην Ευρωζώνη τέθηκε ως το βασικό διακύβευμα των νέων εθνικών εκλογών.
Λίγες ημέρες αργότερα, στις 17 Μαΐου 2012, ορκίζεται ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια στο Προεδρικό Μέγαρο υπηρεσιακός πρωθυπουργός της Ελλάδας, ο διακεκριμένος δικαστικός και πρώην Πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, Παναγιώτης Πικραμένος, ώστε να διεξαχθούν σε νέες εκλογές για τις 17 Ιουνίου.
Με την νέα “χρηματοδότηση” της Ελλάδας εξασφαλισμένη, την διαβεβαίωση πως η Ελλάδα θα παραμείνει στην ζώνη του ευρώ και χωρίς άλλα πολιτικά… εμπόδια στον ορίζοντα της χώρας, η Νέα Δημοκρατία κερδίζει στις εκλογές της 17ης Ιουνίου, με ποσοστό 29,66%, και σχηματίζεται με διαδικασίες-εξπρές κυβέρνησης συνεργασίας μετά από συμφωνία με το ΠΑΣΟΚ και την Δημοκρατική Αριστερά (ΔΗΜΑΡ). Έτσι, ο Αντώνης Σαμαράς ορκίζεται Πρωθυπουργός στις 20 Ιουνίου του 2012. Στις 26 Ιουνίου 2012 ο έμπειρος οικονομολόγος, ακαδημαϊκός και μέλος της Οικονομικής και Νομισματικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1994 – 2000), Γιάννης Στουρνάρας αναλαμβάνει την θέση του Υπουργού Οικονομικών και προχωράει με ταχύτατους ρυθμούς τις απαραίτητες οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Το Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2013-2016, κατατίθεται στις 5 Νοεμβρίου 2012 στη βουλή σε ένα άρθρο με τη διαδικασία του κατεπείγοντος και υπερψηφίστηκε με 153 ψήφους δυο ημέρες αργότερα ενώ στις 22 Δεκεμβρίου 2012 ψηφίστηκε ο προϋπολογισμός για το 2013, μετά από μαραθώνιες διαβουλεύσεις και διασκέψεις.
Οι διαπραγματεύσεις της κυβέρνησης με την Τρόικα για την κατάρτιση του “Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2013-2016” ήταν περίπλοκες, πολύμηνες και σκληρές καθώς περιελάμβαναν και μια μέτρων περικοπών δαπανών και λιτότητας, με αυξήσεις στο κόστος διαβίωσης, όπως μείωση συντάξεων από 5% εώς 15% (από τα 1.000 ευρώ και άνω), κατάργηση δώρου Χριστουγέννων, δώρου Πάσχα και επιδομάτων αδείας για τους δημοσίους υπαλλήλους και τους συνταξιούχους, μειώσεις στο εφάπαξ έως 83%, αύξηση φόρου στο υγραέριο κίνησης, καταβολή εισιτηρίου 25 ευρώ για την εισαγωγή ασθενών σε δημόσιο νοσοκομείο, κ.α. Συνολικά, προέβλεπε μέτρα ύψους 18,9 δις ευρώ, από τα οποία ποσό ύψους 9,4 δις αφορούν σε μέτρα, τα οποία έπρεπε να υλοποιηθούν μέσα στο 2013.
2013: Από τις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας στις δημοσιονομικές επιπτώσεις
Μετά την υπογραφή του πρώτου μνημονίου η κοινωνική δυσαρέσκεια αυξάνεται, οι διαδηλώσεις την διετία 2011-2012 κορυφώνονται καθώς στις κινητοποιήσεις των πολιτών εντάσσεται το νέο κίνημα των «Αγανακτισμένων», που δεν έχει κομματικές ταυτότητες και πολιτικές δεσμεύσεις και η κυβέρνηση δίνει αγώνα να εφαρμόσει ένα πρόγραμμα διάσωσης με δεσμεύσεις απέναντι στην Τρόικα και να περιορίσει τις επιπτώσεις της συνεχιζόμενης ύφεσης στην ελληνική οικονομία.
Ένα χαρακτηριστικό των κινητοποιήσεων των «Αγανακτισμένων»ήταν οι αποδοκιμασίες και ορισμένες φορές οι προπηλακισμοί σε βάρος πολιτικών όλων των κομμάτων. Η εφαρμογή όμως μέτρων λιτότητα, περικοπών και περιστολής δαπανών ύψους 9,4 δις αυξάνει τις επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης και προκαλεί απρόβλεπτες κοινωνικές αλλαγές.
Εκ του αποτελέσματος διαφαίνεται πως εμμέσως εφαρμόζεται μια επιλογή εσωτερικής υποτίμησης για την ανάσχεση της οικονομικής και δημοσιονομικής κρίσης, που οξύνει ακόμα περισσότερο την οικονομική και κοινωνική κρίση στην Ελλάδα και έχει τα αντίθετα αποτελέσματα στους τομείς της επενδυτικής και αναπτυξιακής δραστηριότητας της ελληνικής οικονομίας.
Από την αξιολόγηση των ασκούμενων πολιτικών της περιόδου 2012-2013, γίνεται ξεκάθαρο – αλλά αποτυπώνεται στις εκθέσεις του ΔΝΤ αρκετά χρόνια αργότερα – πως το “μίγμα” των τεχνοκρατικών πολιτικών έχει δραματικές επιπτώσεις τους στην ελληνική οικονομία και κοινωνία και ακόμα χειρότερα επηρεάζει αρνητικά την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, παρά τις μειώσεις μισθών και επιδομάτων, τις αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, την συμπίεση του κόστους εργασίας και την αύξηση της …ευελιξίας στην απασχόληση.
Και τα στοιχεία τόσο της Eurostat όσο και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποδεικνύουν ότι παρά την πιστή τήρηση από την ελληνική πλευρά των όρων του μνημονίου, οι εκτιμήσεις των ξένων ειδικών απέχουν από την πραγματικότητα και υπάρχει απόκλιση σχεδόν σε όλους τους επιμέρους δείκτες σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις. Το 2013 η σωρευτική μείωση της αγοραστικής δύναμης των αποδοχών ανά μισθωτό προσεγγίζει το 22,1% και η αγοραστική δύναμη των αποδοχών του συνόλου των μισθωτών μειώθηκε σωρευτικά κατά 37,2%. Παράλληλα, υπάρχει μείωση της απασχόλησης κατά 18,2% και εκτίναξη του ποσοστού ανεργίας στο 27% (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2013) πρωτοφανές ρεκόρ στην ιστορία της Ε.Ε. Επίσης, η πτώση της εγχώριας ζήτησης είναι δραματική αφού φθάνει αθροιστικά το 31,3%, επιστρέφοντας στα επίπεδα του… 1999 (ΙΝ.Ε.Γ.Σ.Ε.Ε.).
Το ΑΕΠ της ελληνικής οικονομίας καταγράφει μείωση κατά 6,4% το 2012 και σωρευτική μείωση την κρίσιμη περίοδο 2010-2013 σε ποσοστό 20,1%. Παρά τις δύσκολες συνθήκες στις 28 Απριλίου του 2013 ψηφίστηκε από τη βουλή το πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών, το οποίο είχε μεταρρυθμιστικό χαρακτήρα και περιείχε σημαντικές αλλαγές σε μία σειρά επαγγελματικών κλάδων.
Όμως, μετά από πολιτικές διαφωνίες σε συγκεκριμένα μέτρα και σε πολιτικές με έντονο κοινωνικό αντίκτυπο, η ΔΗΜΑΡ αποχωρεί από την κυβέρνηση στις 21 Ιουνίου του 2013, επικαλούμενη την αιφνιδιαστική απόφαση της κυβέρνησης για το κλείσιμο της ΕΡΤ.
Έτσι, ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς ανακοινώνει λίγες ημέρες αργότερα, στις 24 Ιουνίου, τον ανασχηματισμός της κυβέρνησης. Χωρίς την στήριξη της Δημοκρατικής Αριστεράς η δικομματική πλέον κυβέρνηση περνάει στις 18 Ιουλίου το κρίσιμο πολυνομοσχέδιο. Είχε προηγηθεί έντονο παρασκήνιο συζητήσεων και διαβουλεύσεων με βουλευτές οι οποίοι διατύπωναν ενστάσεις για διατάξεις του πολυνομοσχεδίου ζητώντας βελτιώσεις από τους υπουργούς, όπως η διάταξη για την κατάργηση της δημοτικής αστυνομίας. Μάλιστα, το άρθρο 14 για τις απαλλαγές φόρου εισοδήματος από τη μισθωτή εργασία και το άρθρο 30 για τον εναλλακτικό τρόπο υπολογισμού ελάχιστης φορολογίας υπερψηφίστηκαν και από τη ΔΗΜΑΡ, που είχε αποχωρήσει από την κυβέρνηση συνεργασίας.
Τον Αύγουστο του 2013, ο Υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε εξέφρασε τις προσδοκίες του ότι «θα χρειαστεί να υπάρξει ένα άλλο πρόγραμμα (διάσωσης) για την Ελλάδα», μια παρατήρηση που προκαλεί έντονες επικρίσεις και αντιδράσεις στην Ελλάδα αλλά και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Όμως, λίγες εβδομάδες αργότερα, ο επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM), Κλάους Ρέγκλινγκ επιβεβαιώνει τις εκτιμήσεις Σόιμπλε, δηλώνοντας σε γερμανική εφημερίδα (Handelsblatt) ότι “η Ελλάδα ενδέχεται να χρειαστεί μια τρίτη δέσμη μέτρων διάσωσης μέσα στο 2014”.
