Στις περισσότερες χώρες του κόσμου η 14η Φεβρουαρίου γιορτάζεται ως η «Ημέρα των Ερωτευμένων» παρότι δεν είναι επίσημη αργία, ακόμα και σε περιοχές στην Αφρική και την Ασία, όπου δεν υπάρχει χριστιανική παράδοση και θρύλοι αιώνων. Η γιορτή του Αγ. Βαλεντίνου της Ρώμης καθιερώθηκε από τον Πάπα Γελάσιο Α΄ στο 496 στις 14 Φεβρουαρίου προς τιμή του Βαλεντίνου της Ρώμης που θανατώθηκε την συγκεκριμένη ημέρα από τους Ρωμαίους το 269 και η φήμη του ως προστάτης των ερωτευμένων ζευγαριών είχε απλωθεί σε όλη την Ευρώπη, στην Μέση Ανατολή και στις ακτές της Δυτικές Αφρικής, σε όλες τις χριστιανικές περιοχές.
Στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, την Αγγλικανική και στις Λουθηρανικές εκκλησίες, ο Άγιος Βαλεντίνος εορτάζεται στις 14 Φεβρουαρίου ενώ αναγνωρίζεται επίσημα ως Άγιος στη Ρωμαιοκαθολική Μαρτυρολογία της 14ης Φεβρουαρίου. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν υπάρχει επίσημη γιορτή στις 14 Φεβρουαρίου, ούτε αναγνωρίζεται ως Άγιος ο μάρτυρας Βαλεντίνος της Ρώμης.
Από τα μέσα του 19ου αιώνα όμως όλες οι αριστοκρατικές και πλούσιες οικογένειες στην Ελλάδα γιόρταζαν τον έρωτα και την αγάπη στις 14 Φεβρουαρίου. Η συγκεκριμένη εορτή έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό στην χώρα μας, μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στην χώρα μας και ουσιαστικά καθιερώθηκε την δεκαετία του ΄80.
Η Χριστιανική Παράδοση
Σύμφωνα με την ρωμαιοκαθολική παράδοση ο Άγιος Βαλεντίνος ήταν ιερέας στη Ρώμη και βοηθούσε τους Χριστιανούς που ήταν θύματα διώξεων στην περιοχή, φυλακίστηκε, μαρτύρησε και θυσιάστηκε για την πίστη του στον Χριστό. Σε ιστορικά αρχεία αναφέρεται ότι ο Άγιος Βαλεντίνος παρέβλεψε το διάταγμα του αυτοκράτορα Κλαύδιος Β’ ο οποίος απαγόρευε να παντρεύονται οι νέοι, ελεύθεροι άνδρες, γιατί χωρίς παιδιά ήταν καλύτεροι στρατιώτες για τις λεγεώνες της Ρώμης. Για την ανυπακοή του θανατώθηκε με μαρτυρικό τρόπο και τάφηκε σε χριστιανικό κοιμητήριο στην Βία Φλαμινία κοντά στο Πόντε Μιλβίο της βόρειας Ρώμης στις 14 Φεβρουαρίου, η οποία εορτάζεται ως Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου από το 496. Τα ιερά λείψανά του παρέμειναν στις Κατακόμβες του Σαν Βαλεντίνο (σημαντικός χώρος προσκυνήματος κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα) μέχρι τη μεταφορά τους στην εκκλησία Σάντα Πρασέντε στο ποντιφικάτο του Νικολάου Δ’.
Το κρανίο του Αγίου Βαλεντίνου εκτίθεται στη βασιλική της Σάντα Μαρία ιν Κοσμεντίν της Ρώμης, ενώ άλλα λείψανα (του ιδίου ή ενός εκ των δυο ακόμα χριστιανών μαρτύρων με το ίδιο όνομα) μεταφέρθηκαν στην Εκκλησία της Γουαϊτφράιαρ Στριτ στο Δουβλίνο της Ιρλανδίας, όπου παραμένουν μέχρι και σήμερα.
Ένας άλλος θρύλος λέει ότι όσο καιρό ο Βαλεντίνος ήταν όντως ιερέας, που φυλακίστηκε από τους Ρωμαίους αρνούμενος να αποκηρύξει την πίστη του, αλλά κατά την παραμονή του στην φυλακή ερωτεύτηκε την τυφλή κόρη του δεσμοφύλακά του, στην οποία μάλιστα έστειλε κι ένα γράμμα με την υπογραφή: «Με αγάπη από τον Βαλεντίνο σου».
Προέλευση της Ημέρας του Αγίου Βαλεντίνου
Πολλοί ιστορικοί υποστηρίζουν ότι η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία αποφάσισε να εορτάζει την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου στα μέσα Φεβρουαρίου σε μία προσπάθεια να «εκχριστιανίσει» την ειδωλολατρική γιορτή των Λουπερκάλια, μίας από τις παλαιότερες ρωμαϊκές γιορτές που τελούνταν κάθε χρόνο από τις 13 έως τις 15 Φεβρουαρίου προς τιμήν του Λούπερκους (πρώιμου θεού της γονιμότητας στη ρωμαϊκή μυθολογία) και στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες επαρχίες με ελληνιστικές επιρροές προς τιμήν του θεού Πάνα (αρχικά στην ελληνική μυθολογία αρχικά ταυτιζόταν με τον Φαύνο και αργότερα ταυτίστηκε με τον Πάνα).
Η γιορτή πραγματοποιούνταν κάθε χρόνο στις 15 Φεβρουαρίου στο Λουπερκάλιο, τη σπηλιά στον Παλατίνο Λόφο της Ρώμης, όπου ο θρύλος θέλει να έχουν μεγαλώσει τα αδέρφια Ρωμύλος και Ρώμος, που ίδρυσαν την πόλη της Ρώμης.
Πριν ξεκινήσει η γιορτή, οι Ρωμαίοι ιερείς συγκεντρώνονταν σε μία ιερή σπηλιά όπου τα βρέφη Ρωμύλος και Ρώμος, σύμφωνα με τον θρύλο, ανατράφηκαν από μία λύκαινα. Οι ιερείς θυσίαζαν ένα κατσίκι για τη γονιμότητα, και ένα σκυλί, για εξαγνισμό. Στη συνέχεια μάζευαν το αίμα της κατσίκας και με αυτό ράντιζαν τα χωράφια, για να καρποφορήσουν ενώ νεαρά αγόρια χτυπούσαν με λωρίδες από δέρμα κατσίκας τις νεαρές κοπέλες για να τους μεταδώσουν τη γονιμότητα. Σε άλλα κείμενα ρωμαϊκής προέλευσης αναφέρεται ότι την ίδια ημέρα νεαρές ανύπαντρες γυναίκες της Ρώμης – αλλά και σε άλλες πόλεις- έγραφαν τα ονόματά τους, τα έβαζαν σε ένα μεγάλο δοχείο και κάθε άνδρας, υγιής και εργένης που ήταν νόμιμος πολίτης διάλεγε τυχαία ένα όνομα γυναίκας με τη οποία θα ζευγάρωνε τον υπόλοιπο χρόνο, με σκοπό να δημιουργήσουν μαζί μια οικογένεια.
Τα Λουπερκάλια εορτάζονταν ως την εμφάνιση του πρώϊμου Χριστιανισμού αλλά η γιορτή καταργήθηκε από την Εκκλησία τον 5ο αιώνα μ.Χ. με την επικράτηση του Χριστιανισμού και τέθηκε εκτός νόμου ως ειδωλολατρική, αλλά στις τοπικές κοινότητες διατηρήθηκε για πολλούς αιώνες παρά τις απαγορεύσεις.
Μία ανάλογη γιορτή υπήρχε και στην Αρχαία Αθήνα τον μήνα Γαμηλιώνα (αντιστοιχούσε στο δεύτερο δεκαπενθήμερο του Ιανουαρίου και το πρώτο του Φεβρουαρίου), τα Θεογάμια, προς τιμή του Δία και της Ήρας.
Η ταύτιση Αγ.Βαλεντίνου και Ερωτευμένων
Παρά την κατάργησε τις γιορτής των Λουπερκάλιων τον 5ο αιώνα μ.Χ. και άλλων γιορτών στα όρια της επικράτειας της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας ως ειδωλολατρικές αλλά και την
απόφαση του Πάπα Γελάσιου Α’ για τον εορτασμό της μνήμης του Αγίου Βαλεντίνου, μάρτυρα της χριστιανικής πίστης από τη Ρώμη την 14η Φεβρουαρίου η ταύτιση της γιορτής των Ερωτευμένων άρχισε πολλούς αιώνες. Αν και γιόρταζαν σε πολλές πόλεις και περιοχές της ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, δεν υπήρχε παρά ελάχιστη συσχέτιση με τον Έρωτα, την Αγάπη αλλά με την χριστιανική Πίστη.
Στη διάρκεια του Μεσαίωνα στην Αγγλία, την Γαλλία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες υπήρχαν άτυπες γιορτές συνδυασμένες με τον έρωτα, με παγανιστικές ρίζες βασισμένες στην εποχή ζευγαρώματος των πουλιών, άλλες αρχαίες γιορτές και σε τοπικούς μάρτυρες του Χριστιανισμού.
Όμως, η ταύτιση του εορτασμού της μνήμης του Αγίου Βαλεντίνου με την Ημέρα των Ερωτευμένων ξεκίνησε από την Αγγλία γύρω στον 14ο αιώνα, έχοντας όμως τις ίδιες παγανιστικές ρίζες και αναφορές σε θρύλους από παράδοση των πρωτοχριστιανικών αιώνων. Η πρώτη γραπτή αναφορά εντοπίζεται το 1382 στο ποίημα «Το Κοινοβούλιο των Πτηνών» του Άγγλου συγγραφέα, ποιητή, φιλοσόφου και διπλωμάτη Τζέφρι Τσόσερ (1340-1400), στο οποίο αναφέρεραι η παράδοση, κατά την οποία κάθε χρόνο «την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου τα πουλιά συγκεντρώνονται μπροστά στη θεά της φύσης για να διαλέξουν ερωτικούς συντρόφους».
Στις αρχές του 17ου αιώνα η ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου ως Γιορτή των Ερωτευμένων ήταν αρκετά γνωστή στην Αγγλία, ενώ υπάρχει και αναφορά στο έργο «Άμλετ» του Σέξπιρ αλλά και πολλά έργα συγγραφέων και ποιητών σε όλη την Ευρώπη. Τον 18ο αιώνα στην Αγγλία είχε εξελίχθηκε σε τόσο γνωστή γιορτή, ώστε οι ερωτευμένοι νέοι και εραστές όλων των κοινωνικών τάξεων εξέφραζαν την αγάπη τους με λουλούδια, μικρά δώρα αγάπης ή χειρόγραφες σημειώσεις με ερωτικά μηνύματα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες στις αρχές του 1700 να άρχισαν να ανταλλάσσουν χειροποίητες κάρτες του Αγίου Βαλεντίνου, τα οποία συνδύαζαν συνήθως με λουλούδια. Του 1840 η Εσθερ Α. Χόουλαντ (γνωστή και ως «Μητέρα του Βαλεντίνου») άρχισε να πουλά στην Αμερική τις πρώτες εκτυπωμένες κάρτες την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου και στην συνέχεια περίτεχνα δημιουργήματα με πραγματικές δαντέλες, κορδέλες και πολύχρωμες εικόνες.
Η παγκόσμια αποδοχή
Η παγκόσμια διάδοση της Ημέρας των Ερωτευμένων όμως έγινε πραγματικότητα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο χάρη στην εμπορική εκμετάλλευση πολλών πολυεθνικών εταιρειών για τον συνδυασμό δώρων, γλυκών και ειδικών σειρών έντυπων καρτών με ευχές για την Γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου, ενώ τεράστια ώθηση έδωσαν και οι Χολυγουντιανές ταινίες που προέβαλαν την γιορτή από τα τέλη της δεκαετίας του ΄60.
Η οικειοποίηση της ημέρας από την βιομηχανία των κοσμημάτων την δεκαετία του΄80, προσέθεσε άλλες διαστάσεις στην 14η Φεβρουαρίου ενώ η εμπορευματοποίηση της γιορτής τα τελευταία 20 χρόνια, προσθέτοντας κάρτες, e-cards, τα λουλούδια, σοκολατάκια, αμέτρητες κατηγορίες δώρων, κοσμήματα και συλλεκτικά προϊόντα έκανε την γιορτή αποδεκτή ακόμα και σε χώρες με διαφορετικές παραδόσεις, θρησκεία και θρύλους, όπως η Κίνα και η Ινδία.
