Γράφει ο Νικόλας Πουρλιάρος
Η σκιά μιας νέας προσφυγικής κρίσης πλανάται πάνω από τους ευρωπαικούς ουρανούς. Η ανακατάληψη της εξουσίας στο Αφγανιστάν από τους Ταλιμπάν είναι μαθητικά βέβαιο ότι θα προκαλέσει κύμα νέων μεταναστευτικών ροών. Το πρόσωπο της μετριοπάθειας που προσπαθούν να δείξουν οι ακραίοι ισλαμιστές αντάρτες στις πρώτες δημόσιες τοποθετήσεις τους δεν πείθει τον τοπικό πληθυσμό μέρος του οποίου θα θελήσει να ξεφύγει από ένα καθεστώς το οποίο χρησιμοποιεί μεσαιωνικά μέσα διακυβέρνησης.
Στην πρώτη συνέντευξη τύπου άλλωστε η νέα ηγεσία της χώρας ξεκίνησε με επίκληση στο Κοράνι. Για τις γυναίκες, τα μεγάλα κεφάλια των ακραίων ισλαμιστών ανταρτών, ισχυρίζονται ότι θα παίξουν σημαντικό ρόλο στην δημόσια ζωή της χώρας αλλά πάντα σύμφωνα με τους αναχρονιστικούς νόμους της Σαρίας. Ήδη η πρώτη πληροφορία για θανάτωση γυναίκας στην επαρχία της Κανταχάρ κάνει τον γύρο του κόσμου.
Και μπορεί μεν η επικράτηση των Ταλιμπάν στο πολύπαθο Αφγανιστάν να είναι αδιαμφισβήτητη αυτό δεν σημαίνει όμως ότι δεν θα υπάρξουν αντίρροπες δυνάμεις. Δυνάμεις προσκείμενες στον πρώην αντιπρόεδρο του Αφγανιστάν, τον Αμρούλα Σάλεχ, ενεπλάκησαν σε συγκρούσεις με σχηματισμούς των Ταλιμπάν στην Παντσίρ, βόρεια της Καμπούλ, τη μοναδική περιοχή που δεν έχει πέσει στα χέρια των ισλαμιστών ανταρτών, μετέδωσε χθες Τρίτη, το τηλεοπτικό δίκτυο Αλ Άλαμ.
Ο πρώην αντιπρόεδρος και πρώην επικεφαλής της υπηρεσίας πληροφοριών δηλώνει κατηγορηματικά ότι δεν θα παραδοθεί και χθες Τρίτη αυτοανακηρύχθηκε νόμιμος πρόεδρος της χώρας, αφού ο αρχηγός του κράτους, ο Άσραφ Γκάνι, έφυγε από τη χώρα την Κυριακή, ενώ οι Ταλιμπάν έμπαιναν στην Καμπούλ.
“Σύμφωνα με το Σύνταγμα του Αφγανιστάν, σε περίπτωση απουσίας, φυγής, παραίτησης ή θανάτου του προέδρου, ο πρώτος αντιπρόεδρος γίνεται μεταβατικός πρόεδρος. Βρίσκομαι αυτή τη στιγμή στη χώρα μου και είμαι ο νόμιμος μεταβατικός πρόεδρος. Καλώ όλους τους ηγέτες να μου προσφέρουν την υποστήριξη και τη συναίνεσή τους”, ανέφερε χθες σε αναρτήσεις του στο Twitter στα αγγλικά. Εν ολίγοις κάλεσε τους Αφγανούς να συμμετάσχουν σε αγώνα αντίστασης εναντίον των Ταλιμπάν.
Η Αμερικανική κοινή γνώμη
Η αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν φαίνεται πως είναι η πρώτη κρίση που θα κληθεί να ξεπεράσει η προεδρία του Τζο Μπαίντεν. Μολονότι αυτή είχε αποφασιστεί από την κάκιστη συμφωνία που υπέγραψε ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τους ταλιμπάν η κοινή γνώμη της Αμερικής είναι διχασμένη ως προς το θέμα παρακολουθώντας τις νεότερες και δραματικές εξελίξεις. Σύμφωνα με την πρώτη σφυγμομέτρηση εντός των Ηνωμένων Πολιτειών το 49% των πολιτών ενέκρινε την αποχώρηση των στρατευμάτων τους από το Αφγανιστάν αλλά το ο 51% των ερωτηθέντων αποδοκίμασε τον τρόπο με τον οποίο έγινε η αποχώρηση ενώ το 45% υποστήριξε πως οι ΗΠΑ δεν θα έπρεπε να εγκαταλείψουν το Αφγανιστάν αν αυτό σήμαινε ανάληψη της εξουσίας στην χώρα από τους ταλιμπάν. Τον περασμένο Απρίλιο βέβαια οι ίδιοι οι αμερικανοί σε ποσοστό 69% επιδοκίμαζαν την απόφαση του Προέδρου Μπαίντεν για την επιστροφή των στρατευμάτων στην πατρίδα. Είναι εμφανές οι Αμερικανοί είναι μπερδεμένοι.
Η αγωνία των Ευρωπαίων για τις μεταναστευτικές ροές
Η Ευρωπαική Ένωση είναι απίστευτα ανήσυχη με όσα συμβαίνουν στο Ασιατικό κράτος. Ο φόβος για μεταναστευτικές ροές, ίσως και εκατομμυρίων πολιτών, τρομάζει τα κράτη-μελη τα οποία σπεύδουν σε σειρά διπλωματικών πρωτοβουλιών. Η Καγκελάριος της Γερμανίας Αγγέλα Μέρκελ είχε τηλεφωνικές επικοινωνίες με τους πρωθυπουργούς της Βρετανίας, Ιταλίας καθώς με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν με τους οποίους συζήτησε την υιοθέτηση κοινής περπατισιάς για την αντιμετώπιση της επικείμενης προσφυγικής κρίσης. Την ανθρωπιστική διάσταση της τόνισε τόσο ο Γερμανός Πρόεδρος της Δημοκρατίας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ ο οποίος μίλησε για εικόνες ντροπής στο αεροδρόμιο της Καμπούλ αλλά και ο Ιταλός Πρωθυπουργός Μάριο Ντράγκι ο οποίος δήλωσε στην ιταλική δημόσια τηλεόραση: “Κατά την άποψη της Ιταλίας, το μέλλον συμπεριλαμβάνει την υπεράσπιση των βασικών δικαιωμάτων, των γυναικών, και την προστασία όλων όσων εξετέθησαν τα περασμένα χρόνια για να προστατέψουν τα δικαιώματα αυτά στο Αφγανιστάν”.
Η θέση της Ελληνικής Δημοκρατίας
Η Ελληνική Δημοκρατία από την πλευρά της, επί του θέματος, έσπευσε να κάνει την θέση της κρυστάλλινη και διαυγή από την πρώτη κιόλας στιγμή. Ο Υπουργός Εξωτερικών Νίκος Δένδιας στην έκτακτη τηλεδιάσκεψη με τους 27 ομολόγους του της Ευρωπαικής Ένωσης, με θέμα το Αφγανιστάν, τόνισε με νόημα την ανάγκη προστασίας των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης, την ανάγκη τήρησης ενιαίας και συντονισμένης στάσης στο ζήτημα της μετανάστευσης και επεσήμανε ότι θα πρέπει να γίνει ξεκάθαρο προς τρίτες χώρες, όπως η Τουρκία, ότι δεν θα επιτραπεί η εργαλειοποίηση του ζητήματος αυτού.
Το μεταναστευτικό θα είναι το βασικό θέμα για τα κράτη μέλη και στο έκτακτο συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης την ερχόμενη Τετάρτη. Η συζήτηση αυτή έρχεται μάλιστα ύστερα από την επιστολή του Υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Νότη Μηταράκη, ο οποίος μαζί με τους ομολόγους του από την Ιταλία, την Ισπανία, την Μάλτα και την Κύπρο ζήτησαν από τον Πρόεδρο του Συμβουλίου τεθούν ως κυρίαρχο ζήτημα, στην τράπεζα των συζητήσεων, οι εξελίξεις στο Αφγανιστάν.
Ο κύριος Μηταράκης έχει καταστήσει σαφές πως η Ελλάδα δεν θέλει και δεν μπορεί να γίνει πύλη εισόδου για νέο μεταναστευτικό ρεύμα που επιθυμεί να κατευθυνθεί προς την ΕΕ, ενώ όπως δήλωσε σε συνέντευξη του στην ΕΡΤ “Δεν θέλουμε να ξαναζήσουμε όσα ζήσαμε το 2015 και θα συνεχίσουμε να εφαρμόζουμε μια αυστηρή αλλά δίκαιη μεταναστευτική πολιτική”.
Το πρόβλημα είναι αρκετά πιο περίπλοκο απ’ ο, τι φαίνεται καθότι η Τουρκία, όπως το έκανε άλλωστε τον Μάρτιο του 2020, κατά περιόδους εργαλειοποιεί πρόσφυγες και μετανάστες ενώ σε κάποιες περιπτώσεις επικρίσεις έχουν διατυπωθεί και για την στάση της Βουλγαρίας αφού έχουν παρατηρηθεί φαινόμενα προώθησης μεταναστών από το έδαφος της προς το ελληνικό έδαφος.
Καλά πληροφορημένες πηγές πάντως λένε ότι το ΚΥΣΕΑ σήμερα, υπό την προεδρία του Πρωθυπουργού θα ασχοληθεί εκτενώς επί του αφγανικού θέματος. Η κυβέρνηση θα εστιάσει την προσοχή της τον συντονισμό των Υπουργείων Άμυνας και Προστασίας του Πολίτη στην περίπτωση που εμφανιστούν κύματα προσφύγων. Ήδη ο Υφυπουργός άμυνας Αλκιβιάδης Στεφανής επιθεώρησε τον φράχτη του Έβρου ενώ αναμένεται να επισκεφθεί και τα συνοριακά ελληνικά νησιά προκειμένου να ελέγξει όλες τις πιθανές ανάγκες που μπορεί να προκύψουν.
Συνομιλίες της Ευρωπαικής ένωσης με τους Ταλιμπάν;
Η πρώτη αντίδραση της Ευρωπαικής Ένωσης για όλα τα τεκτενόμενα ήρθε θεσμικά από τον Ύπατο Εκπρόσωπο για θέματα Εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας της Ένωσης, Ζοζέπ Μπορέλ ο οποίος τόνισε πως η ΕΕ πρέπει να αρχίσει συνομιλίες με τους Ταλιμπάν, σε μια προσπάθεια να αναπτυχθούν δίαυλοι επικοινωνίας με το νέο καθεστώς. Μια τέτοια προοπτική θα μπορούσε να περιορίσει την μαζική φυγή προσφύγων από την περιοχή. Ήδη διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι πάνω διακόσιες χιλιάδες Αφγανοί πήραν τον δρόμο για τις όμορες χώρες ευελπιστώντας ότι θα ξεφύγουν από την μεσαιωνική πολιτική των ισλαμιστών ανταρτών και θα βρουν καταφύγιο κάπου σε μια δυτική χώρα. Η απόπειρα διαλόγου ωστόσο της Ευρώπης με τους Ταλιμπάν προσωπικά μου γεννάει μερικά εύλογα ερωτηματικά. Η δημοκρατική Ευρώπη μας θα κάτσει στο τραπέζι έχοντας απέναντι μια ομάδα που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται τρομοκρατική; Θα μπορούσαν οι ακραίοι ισλαμιστές να δουν ως διαπραγματευτή από την άλλη πλευρά λ.χ. την Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν; Ποιος μπορεί να ξεχάσει την ιταμή συμπεριφορά του Ταγίπ Ερντογαν-που τα έχει βρει μια χαρά με τους Ταλιμπάν- απέναντι στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην συνάντηση που είχαν στην Άγκυρα;
Γεωπολιτικά παιχνίδια
Αυτό που συμβαίνει τώρα στο Αφγανιστάν δεν είναι μόνον αυτό που φαίνεται. Προφανώς. Από πίσω υπάρχουν γεωπολιτικά παιχνίδια τα οποία σχετίζονται ευδιάκριτα με τα συμφέροντα διαφόρων χωρών. Κίνα και Ρωσία τρίβουν τα χέρια τους με την αποχώρηση των Αμερικανικών στρατευμάτων. Επιχειρούν να αυξήσουν την επιρροή τους και να σαρώσουν οικονομικά την χώρα των τριάντα οχτώ εκατομμυρίων κατοίκων. Επιπλέον απολαμβάνουν αυτήν την διπλωματική αποτυχία του ΝΑΤΟ στην περιοχή έστω και αν αυτό προυποθέτει από την πλευρά τους συμμαχία με ακραίους ισλαμιστές που έμμεσα ή άμεσα κατά το παρελθόν έχουν συνδεθεί με την τρομοκρατία και τα πολύνεκρα τρομοκρατικά χτυπήματα.
Και στις ΗΠΑ ωστόσο από καιρό υπήρχαν έντονες ενστάσεις για την παρουσία των Αμερικανών στην γειτονιά του Αφγανιστάν. Ο Ρόμπερτ Κάπλαν ένας από τους πιο έγκυρους αναλυτές διεθνών θεμάτων, από το 2019 ακόμα, είχε αρθρογραφήσει στους New York Times υπέρ της αποχώρησης Αμερικανών. Προέβλεπε στρατιωτική ήττα, δήλωνε βέβαιος ότι δεν είναι δυνατόν να εξαχθεί η δημοκρατία και να δημιουργηθεί ένα δημοκρατικά ευνομούμενο κράτος ενώ και οικονομικά έβλεπε αναιμική την αμερικανική οικονομική επιρροή αφού τις μεγάλες δουλειές στην χώρα τις έπαιρναν κινεζικές, πακιστανικές και ινδικές εταιρείες.
Και κάπως έτσι ο κόσμος άλλαξε και πάλι. Μπαίνουμε σε νέο κεφάλαιο της ιστορίας μας ελπίζοντας το καλύτερο αλλά προετοιμαζόμενοι για όλα τα ενδεχόμενα. Η χώρα μας αναμφίβολα πρέπει να μείνει στον σκληρό πυρήνα της Ευρώπης και να υποστηρίξει τα εθνικά της δίκαια κάτω από Ευρωπαική ομπρέλα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ζούμε σε δύσκολές γειτονιές. Σ’ αυτή των Βαλκανίων και στην άλλη της Ανατολικής Ευρώπης.
