Κύριος στόχος της μεταρρύθμισης είναι η ενίσχυση της εμπιστοσύνης και της διαφάνειας στον τρόπο με τον οποίο εκπληρώνονται οι κοινωφελείς σκοποί, όπως αυτοί διατυπώθηκαν από τους ιδρυτές και τους διαθέτες, υποστήριξε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης κατά την ομιλία του στη Διαρκή Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής επί του σχεδίου νόμου για τις κοινωφελείς περιουσίες, τα ιδρύματα, τις σχολάζουσες κληρονομιές και τις δωρεές προς το Δημόσιο.
Ο κ. Πιερρακάκης, παραδέχτηκε ότι το μέχρι σήμερα πλαίσιο δεν επέτρεψε τη σωστή λειτουργία του συστήματος. Όπως ανέφερε, «από το 2013, ενώ έγινε η προσπάθεια για πιο σύγχρονη οργάνωση, στην πράξη δημιουργήθηκε ένα υπερβολικά σύνθετο περιβάλλον. Επτά διαφορετικά μητρώα καταγραφής οδηγούσαν σε αποσπασματικότητα. Κανείς δεν είχε πλήρη εικόνα. Πολλά ιδρύματα δεν υπέβαλλαν οικονομικές καταστάσεις, δημιουργώντας ένα βαθύ νομικό και θεσμικό κενό. Όλα αυτά συνιστούσαν το θεμέλιο της ακινησίας, ένα περιβάλλον όπου η αδράνεια γινόταν ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Ακόμη και όταν υπήρχε βούληση, δεν υπήρχε μηχανισμός να αντιμετωπιστεί η αδράνεια. Και όλα αυτά επιτείνονταν από γραφειοκρατικές διαδικασίες που, αντί να προσφέρουν έλεγχο, προκαλούσαν ακινησία. Ο προληπτικός έλεγχος, για παράδειγμα, λειτουργούσε ως ένας μηχανισμός που σταματούσε τον χρόνο. Πρακτικά τις περισσότερες φορές οδηγούσε στο να μη γίνεται τίποτα».
Προκειμένου να αλλάξει αυτή η κατάσταση, το νομοσχέδιο φέρνει τις ακόλουθες αλλαγές, σύμφωνα με τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών:
Πρώτον, θεσμοθετείται το ενιαίο Ηλεκτρονικό Μητρώο Κοινωφελών Περιουσιών (Η.Μ.ΚΟΙ.Π.), υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Καταγράφονται οι περιουσίες, οι διοικήσεις, οι πράξεις σε πραγματικό χρόνο. Οι διοικητικές πράξεις των ιδρυμάτων δεν αναπτύσσουν έννομα αποτελέσματα αν δεν αναρτηθούν στο μητρώο. Ταυτόχρονα, όλα τα στοιχεία γίνονται ελεύθερα προσβάσιμα.
Δεύτερον, εισάγεται η ψηφιακή πλατφόρμα e-diadoxi για την άμεση και ενιαία καταγραφή των σχολαζουσών κληρονομιών. Η διαδικασία που σήμερα μπορεί να χρειάζεται χρόνια θα ολοκληρώνεται σε σημαντικά μικρότερο διάστημα. Ακόμη πιο σημαντική είναι η κατάργηση της υποχρέωσης για δικαστική απόφαση, όταν μία σχολάζουσα κληρονομιά περιέρχεται στο Δημόσιο. Η διαδικασία αντικαθίσταται από μια απλή, διοικητική πράξη.
Τρίτον, συστήνεται ένας νέος φορέας, το Ίδρυμα Διαχείρισης και Εκκαθάρισης Κληρονομιών και Αδρανών Περιουσιών. Το ΙΔΕΚΑΚΠ αποτελεί το απαραίτητο εργαλείο για να αντιμετωπιστεί η δυσλειτουργία που παρατηρείται όταν ένα ίδρυμα μένει χωρίς διοίκηση ή όταν η υπάρχουσα διοίκηση αδυνατεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της. Ο νέος φορέας θα λειτουργεί με ευελιξία και ταχύτητα.
Επίσης, τίθενται σαφή και αντικειμενικά κριτήρια για το πως ορίζεται πλέον η αδράνεια. Ένα ίδρυμα χαρακτηρίζεται αδρανές όταν για τρία συναπτά έτη δεν έχει αναρτήσει οικονομικές καταστάσεις ή όταν οι δαπάνες για την εκπλήρωση του κοινωφελούς σκοπού του υπολείπονται του 15% των ετήσιων εσόδων του. Δεν αφήνεται πλέον η διαπίστωση της αδράνειας στην τύχη ή στη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης.
Μετά τη διαπίστωση, δίνεται τρίμηνη προθεσμία για την υποβολή σχεδίου επαναδραστηριοποίησης. Αν το σχέδιο αυτό δεν υποβληθεί ή κριθεί ανεπαρκές, η διοίκηση ανατίθεται προσωρινά στο ΙΔΕΚΑΚΠ, το οποίο στη συνέχεια υποβάλλει αίτηση για την ανάληψη της οριστικής διοίκησης μέσω δικαστικής απόφασης.
Παράλληλα ενισχύεται ο μηχανισμός λογοδοσίας μέσω της δημιουργίας Μητρώου Πιστοποιημένων Ελεγκτών και καθιερώνεται υποχρεωτικός διαχειριστικός έλεγχος κάθε τρία χρόνια. Επίσης εκσυγχρονίζονται οι δωρεές προς το Δημόσιο, οι οποίες θα διεκπεραιώνονται μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας e-Δωρεές.
Επίσης, εισάγονται φορολογικά κίνητρα για την ενίσχυση των κοινωφελών σκοπών, με απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα έσοδα των ενεργών ιδρυμάτων και με απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς.
