Είναι τώρα 85 δευτερόλεπτα πριν τα μεσάνυχτα
Πριν από ένα χρόνο, προειδοποιήσαμε ότι ο κόσμος βρισκόταν επικίνδυνα κοντά σε μια παγκόσμια καταστροφή και ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση στην αντιστροφή της πορείας αύξανε την πιθανότητα καταστροφής. Αντί να λάβουν υπόψη αυτήν την προειδοποίηση, η Ρωσία, η Κίνα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες μεγάλες χώρες έχουν γίνει ολοένα και πιο επιθετικές, αντιμαχόμενες και εθνικιστικές. Οι παγκόσμιες κατανοήσεις που έχουν κερδηθεί με κόπο καταρρέουν, επιταχύνοντας έναν ανταγωνισμό μεγάλων δυνάμεων τύπου “ο νικητής τα παίρνει όλα” και υπονομεύοντας τη διεθνή συνεργασία που είναι κρίσιμη για τη μείωση των κινδύνων πυρηνικού πολέμου, κλιματικής αλλαγής, κακής χρήσης της βιοτεχνολογίας, της πιθανής απειλής της τεχνητής νοημοσύνης και άλλων αποκαλυπτικών κινδύνων. Πάρα πολλοί ηγέτες έχουν γίνει εφησυχασμένοι και αδιάφοροι, σε πολλές περιπτώσεις υιοθετώντας ρητορική και πολιτικές που επιταχύνουν αντί να μετριάζουν αυτούς τους υπαρξιακούς κινδύνους. Λόγω αυτής της αποτυχίας της ηγεσίας, το Δελτίο του Συμβουλίου Επιστήμης και Ασφάλειας Ατομικών Επιστημόνων ορίζει σήμερα το Ρολόι της Ημέρας της Κρίσης στα 85 δευτερόλεπτα πριν τα μεσάνυχτα, το πιο κοντινό σημείο που έχει βρεθεί ποτέ στην καταστροφή.
Η περασμένη χρονιά ξεκίνησε με μια αχτίδα ελπίδας όσον αφορά τους πυρηνικούς κινδύνους, καθώς ο επερχόμενος πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ κατέβαλε προσπάθειες να σταματήσει τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας και μάλιστα πρότεινε οι μεγάλες δυνάμεις να επιδιώξουν την «αποπυρηνικοποίηση». Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του 2025, οι αρνητικές τάσεις -παλιές και νέες- εντάθηκαν, με τρεις περιφερειακές συγκρούσεις που αφορούσαν πυρηνικές δυνάμεις να απειλούν να κλιμακωθούν. Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας παρουσίασε νέες και δυνητικά αποσταθεροποιητικές στρατιωτικές τακτικές και ρωσικές αναφορές στη χρήση πυρηνικών όπλων. Η σύγκρουση μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν ξέσπασε τον Μάιο, οδηγώντας σε διασυνοριακές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους εν μέσω πυρηνικής κρίσης. Τον Ιούνιο, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν αεροπορικές επιθέσεις σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις που θεωρούνταν ύποπτες ότι υποστήριζαν τις φιλοδοξίες της χώρας για πυρηνικά όπλα. Παραμένει ασαφές εάν οι επιθέσεις περιόρισαν αυτές τις προσπάθειες – ή εάν αντίθετα έπεισαν τη χώρα να επιδιώξει κρυφά την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Εν τω μεταξύ, ο ανταγωνισμός μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων έχει μετατραπεί σε μια πλήρη κούρσα εξοπλισμών, όπως αποδεικνύεται από τον αυξανόμενο αριθμό πυρηνικών κεφαλών και πλατφορμών στην Κίνα, και τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων πυρηνικής παράδοσης στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες σχεδιάζουν να αναπτύξουν ένα νέο, πολυεπίπεδο σύστημα αντιπυραυλικής άμυνας, το Golden Dome, που θα περιλαμβάνει διαστημικά αναχαιτιστικά, αυξάνοντας την πιθανότητα σύγκρουσης στο διάστημα και πιθανώς τροφοδοτώντας μια νέα διαστημική κούρσα εξοπλισμών. Καθώς αυτές οι ανησυχητικές τάσεις συνεχίστηκαν, οι χώρες με πυρηνικά όπλα δεν μίλησαν για στρατηγική σταθερότητα ή έλεγχο των εξοπλισμών, πόσο μάλλον για πυρηνικό αφοπλισμό, και τα ερωτήματα σχετικά με τις εκτεταμένες δεσμεύσεις αποτροπής των ΗΠΑ προς τους παραδοσιακούς συμμάχους στην Ευρώπη και την Ασία οδήγησαν ορισμένες χώρες χωρίς πυρηνικά όπλα να εξετάσουν το ενδεχόμενο απόκτησής τους. Καθώς δημοσιεύουμε αυτήν τη δήλωση, η τελευταία σημαντική συμφωνία που περιόριζε τον αριθμό των στρατηγικών πυρηνικών όπλων που αναπτύχθηκαν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Ρωσία, η New START, πρόκειται να λήξει, τερματίζοντας σχεδόν 60 χρόνια προσπαθειών για τον περιορισμό του πυρηνικού ανταγωνισμού μεταξύ των δύο μεγαλύτερων πυρηνικών χωρών στον κόσμο. Επιπλέον, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ενδέχεται να εξετάζει την επανέναρξη των εκρηκτικών πυρηνικών δοκιμών, επιταχύνοντας περαιτέρω μια ανανεωμένη κούρσα πυρηνικών εξοπλισμών.
Μια σειρά από δυσμενείς τάσεις κυριάρχησαν επίσης στις προοπτικές για την κλιματική αλλαγή τον περασμένο χρόνο. Το επίπεδο του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα – του αερίου του θερμοκηπίου που ευθύνεται περισσότερο για την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή – έφτασε σε νέο υψηλό, φτάνοντας στο 150% των προβιομηχανικών επιπέδων. Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία το 2024 ήταν η θερμότερη στα 175 χρόνια καταγραφής και οι θερμοκρασίες το 2025 ήταν παρόμοιες. Με την προσθήκη γλυκού νερού από το λιώσιμο των παγετώνων και τη θερμική διαστολή, η μέση παγκόσμια στάθμη της θάλασσας έφτασε σε ιστορικό υψηλό. Ενεργοποιημένος από τις υψηλές θερμοκρασίες, ο υδρολογικός κύκλος έγινε πιο ασταθής, με κατακλυσμούς και ξηρασίες να σαρώνουν όλο τον κόσμο. Μεγάλες εκτάσεις του Περού, του Αμαζονίου, της νότιας Αφρικής και της βορειοδυτικής Αφρικής βίωσαν ξηρασίες. Για τρίτη φορά τα τελευταία τέσσερα χρόνια, η Ευρώπη βίωσε περισσότερους από 60.000 θανάτους που σχετίζονταν με τη ζέστη. Οι πλημμύρες στη λεκάνη απορροής του ποταμού Κονγκό εκτόπισαν 350.000 ανθρώπους και οι ρεκόρ βροχοπτώσεων στη νοτιοανατολική Βραζιλία εκτόπισαν πάνω από μισό εκατομμύριο.
Οι εθνικές και διεθνείς αντιδράσεις στην κλιματική κρίση μετατράπηκαν από εντελώς ανεπαρκείς σε βαθιά καταστροφικές. Καμία από τις τρεις πιο πρόσφατες συνόδους κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα δεν έδωσε έμφαση στη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων ή στην παρακολούθηση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση Τραμπ ουσιαστικά κήρυξε τον πόλεμο στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις λογικές πολιτικές για το κλίμα, καταπνίγοντας αδιάκοπα τις εθνικές προσπάθειες για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής.
Κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους, οι εξελίξεις σε τέσσερις τομείς των βιοεπιστημών έχουν αυξήσει τους δυνητικά καταστροφικούς κινδύνους. Τον Δεκέμβριο του 2024, επιστήμονες από εννέα χώρες ανακοίνωσαν την αναγνώριση μιας πιθανώς υπαρξιακής απειλής για όλη τη ζωή στη Γη: την εργαστηριακή σύνθεση της λεγόμενης «ζωής-καθρέφτη». Αυτοί οι επιστήμονες προέτρεψαν να μην δημιουργηθούν βακτήρια-καθρέφτες και άλλα κύτταρα-καθρέφτες – που αποτελούνται από χημικά συντεθειμένα μόρια που είναι κατοπτρικές εικόνες αυτών που βρίσκονται στη Γη, όπως ένα αριστερό χέρι αντικατοπτρίζει ένα δεξί χέρι – επειδή ένα αυτοαναπαραγόμενο κύτταρο-καθρέφτη θα μπορούσε εύλογα να αποφύγει τους κανονικούς ελέγχους στην ανάπτυξη, να εξαπλωθεί σε όλα τα οικοσυστήματα και τελικά να προκαλέσει τον εκτεταμένο θάνατο ανθρώπων, άλλων ζώων και φυτών, ενδεχομένως διαταράσσοντας όλη τη ζωή στη Γη. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, η διεθνής κοινότητα δεν έχει καταλήξει σε ένα σχέδιο για την αντιμετώπιση αυτού του κινδύνου.
Ταυτόχρονα, η επιταχυνόμενη εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης θέτει ένα διαφορετικό είδος βιολογικής απειλής: την πιθανότητα σχεδιασμού νέων παθογόνων μικροοργανισμών με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης, έναντι των οποίων οι άνθρωποι δεν έχουν αποτελεσματική άμυνα. Επίσης, οι ανησυχίες για τα κρατικά χρηματοδοτούμενα προγράμματα βιολογικών όπλων έχουν ενταθεί λόγω της αποδυνάμωσης κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους των διεθνών κανόνων και μηχανισμών για παραγωγική εμπλοκή. Ίσως η πιο άμεση ανησυχία είναι η ταχεία υποβάθμιση των υποδομών και της εμπειρογνωμοσύνης της δημόσιας υγείας των ΗΠΑ. Αυτό μειώνει επικίνδυνα την ικανότητα των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων εθνών να ανταποκρίνονται σε πανδημίες και άλλες βιολογικές απειλές.
Η αυξανόμενη πολυπλοκότητα των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και οι εφαρμογές τους σε κρίσιμες διαδικασίες – σε συνδυασμό με τις επίμονες ανησυχίες για την ακρίβειά τους και την τάση τους να «παραισθησιάζουν» – έχουν προκαλέσει σημαντική δημόσια συζήτηση τον τελευταίο χρόνο σχετικά με τους πιθανούς κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα ενσωματώνουν την τεχνητή νοημοσύνη σε όλους τους αμυντικούς τους τομείς, παρά τους πιθανούς κινδύνους τέτοιων κινήσεων. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κυβέρνηση Τραμπ έχει ανακαλέσει ένα προηγούμενο εκτελεστικό διάταγμα για την ασφάλεια της τεχνητής νοημοσύνης, αντανακλώντας μια επικίνδυνη ιεράρχηση της καινοτομίας έναντι της ασφάλειας. Και η επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης έχει τη δυνατότητα να επιταχύνει το υπάρχον χάος και τη δυσλειτουργία στο παγκόσμιο οικοσύστημα πληροφοριών, ενισχύοντας τις εκστρατείες παραπληροφόρησης και παραπληροφόρησης και υπονομεύοντας τις δημόσιες συζητήσεις που βασίζονται σε γεγονότα και απαιτούνται για την αντιμετώπιση επειγόντων σημαντικών απειλών όπως ο πυρηνικός πόλεμος, οι πανδημίες και η κλιματική αλλαγή.
Αυτές οι επικίνδυνες τάσεις συνοδεύονται από μια άλλη εξέλιξη που υπονομεύει τις προσπάθειες αντιμετώπισης σημαντικών παγκόσμιων απειλών: την άνοδο της εθνικιστικής απολυταρχίας σε χώρες σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων χωρών που διαθέτουν πυρηνικά όπλα. Οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Ρωσίας και της Κίνας διαφέρουν σημαντικά στις απολυταρχικές τους τάσεις, αλλά όλοι έχουν προσεγγίσεις στις διεθνείς σχέσεις που ευνοούν το μεγαλείο και τον ανταγωνισμό έναντι της διπλωματίας και της συνεργασίας. Η άνοδος των απολυταρχιών δεν αποτελεί από μόνη της μια υπαρξιακή απειλή, αλλά μια προσέγγιση μηδενικού αθροίσματος «εμείς εναντίον αυτών» αυξάνει τον κίνδυνο παγκόσμιας καταστροφής. Η τρέχουσα απολυταρχική τάση εμποδίζει τη διεθνή συνεργασία, μειώνει την λογοδοσία και λειτουργεί ως επιταχυντής απειλών, καθιστώντας ακόμη πιο δύσκολο να αντιστραφούν οι επικίνδυνες πυρηνικές, κλιματικές και τεχνολογικές απειλές.
Ακόμα και καθώς οι δείκτες του Ρολογιού της Κρίσης πλησιάζουν τα μεσάνυχτα, υπάρχουν πολλές ενέργειες που θα μπορούσαν να τραβήξουν την ανθρωπότητα πίσω από το χείλος του γκρεμού:
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία μπορούν να επαναλάβουν τον διάλογο σχετικά με τον περιορισμό των πυρηνικών τους οπλοστασίων. Όλα τα κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα μπορούν να αποφύγουν τις αποσταθεροποιητικές επενδύσεις στην πυραυλική άμυνα και να τηρήσουν το ισχύον μορατόριουμ στις εκρηκτικές πυρηνικές δοκιμές.
Μέσω τόσο πολυμερών συμφωνιών όσο και εθνικών κανονισμών, η διεθνής κοινότητα μπορεί να λάβει όλα τα εφικτά μέτρα για να αποτρέψει τη δημιουργία της ζωής-καθρέφτη και να συνεργαστεί σε ουσιαστικά μέτρα για να μειώσει την πιθανότητα χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης για τη δημιουργία βιολογικών απειλών.
Το Κογκρέσο των Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να αποκηρύξει τον πόλεμο του Προέδρου Τραμπ κατά των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, παρέχοντας αντ’ αυτού κίνητρα και επενδύσεις που θα επιτρέψουν την ταχεία μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα μπορούν να συμμετάσχουν σε διμερή και πολυμερή διάλογο σχετικά με ουσιαστικές κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στους στρατούς τους, ιδίως στα συστήματα πυρηνικής διοίκησης και ελέγχου.
Η τρέχουσα πορεία μας είναι μη βιώσιμη. Οι εθνικοί ηγέτες -ιδίως εκείνοι στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Ρωσία και την Κίνα- πρέπει να αναλάβουν την ηγεσία στην εύρεση ενός μονοπατιού μακριά από το χείλος του γκρεμού. Οι πολίτες πρέπει να επιμείνουν να το πράξουν.
