Τον κώδωνα του κινδύνου κρούει το ΚΕΠΕ για την ενεργειακή φτώχεια στην Ελλάδα, καθώς σύμφωνα με έρευνα του Κέντρου, το 2022 το 19,2% των νοικοκυριών δεν είχαν ικανοποιητική θέρμανση, λόγω οικονομικής αδυναμίας.
Όπως τονίζεται, το ποσοστό των νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα είναι υπερδιπλάσιο για τα φτωχά νοικοκυριά (39,7%), ενώ είναι χαμηλότερο στα μη φτωχά νοικοκυριά (14,4%) το 2022. «Κατά την τριετία 2020-2022, το διαθέσιμο εισόδημα των φτωχών νοικοκυριών αυξήθηκε κατά 1.268 ευρώ, των μη φτωχών κατά 2.669 ευρώ, ενώ στο σύνολο των νοικοκυριών η αύξηση άγγιξε το 2.513 ευρώ ετησίως. Παρά όμως την αύξηση των εισοδημάτων, σε όλες τις κατηγορίες νοικοκυριών αυξήθηκε το ποσοστό των νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα. Αυτό δηλώνει ότι η αύξηση των εισοδημάτων δεν επαρκεί, ώστε να αντισταθμίσει την αύξηση στις τιμές της ενέργειας ή/και των λοιπών αγαθών πρώτης ανάγκης, περισσότερο στα φτωχά νοικοκυριά και λιγότερο στα υπόλοιπα», αναφέρει το ΚΕΠΕ.
Ποιες Περιφέρειες επλήγησαν περισσότερο
Για το 2022, στο σύνολο των νοικοκυριών, η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα (30,3%), που είναι κατά 11,2 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από το σύνολο της χώρας. Ακολουθούν οι περιφέρειες Πελοποννήσου με 21,5% και Αττικής με 20,9% των νοικοκυριών. Στον αντίποδα βρίσκεται η περιφέρεια Ηπείρου με μόνον 9,5% των νοικοκυριών να παρουσιάζουν αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα (χαμηλότερη κατά 9,5% από το σύνολο της χώρας), ακολουθούμενη από τις περιφέρειες Θεσσαλίας και Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης με 12,6% των νοικοκυριών.
Όσον αφορά τη μεταβολή του ποσοστού των νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα την περίοδο 2018-2022, τη μεγαλύτερη χειροτέρευση παρουσιάζει η περιφέρεια Αττικής που έφτασε στο 20,9% το 2022, με 4,9% περισσότερα νοικοκυριά να έχουν αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα συγκριτικά με το 2018 (16%). Η περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας ακολουθεί φτάνοντας στο 19,9% το 2022, με αύξηση του ποσοστού κατά 5,5% έναντι του 2018 (14,4%). Αντίθετα, σε καλύτερη κατάσταση βρέθηκαν τα νοικοκυριά της Ηπείρου που έφτασε στο 9,5% το 2022, με μείωση του ποσοστού κατά 10,2% από το 2018 (18,8%), αλλά και του Νοτίου Αιγαίου που έφτασε στο 18,3% το 2022, με μείωση του ποσοστού κατά 13% από το 2018 (31,3%).
Η εικόνα ωστόσο διαφοροποιείται όταν η ανάλυση επικεντρώνεται στα φτωχά νοικοκυριά, στα οποία παρατηρείται εντονότερα το φαινόμενο της ενεργειακής ένδειας. Για το 2022, στα φτωχά νοικοκυριά, η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας εξακολουθεί να παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό νοικοκυριών που δηλώνει αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα φτάνοντας το 58,9% των νοικοκυριών, που είναι κατά 19,2 ποσοστιαίες μονάδες περισσότερο από τον μέσο όρο των φτωχών νοικοκυριών στο σύνολο της χώρας. Ακολουθούν οι περιφέρειες Νοτίου Αιγαίου με 53,5% (13,8% περισσότερο από τον μέσο όρο), Στερεάς Ελλάδας με 46,6%, Δυτικής Μακεδονίας με 44,7%, Αττικής με 43,7% και Κεντρικής Μακεδονίας με 40,9% των νοικοκυριών, όλες πάνω από τον μέσο όρο των φτωχών νοικοκυριών στο σύνολο της χώρας που ανήλθε στο 39,7% των νοικοκυριών. Στον αντίποδα βρίσκεται η περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, με μόνον 21,3% των νοικοκυριών να παρουσιάζουν αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα (χαμηλότερη κατά 18,5% από τον μέσο όρο των φτωχών νοικοκυριών στο σύνολο της χώρας), ακολουθούμενη από τις περιφέρειες Ηπείρου με 22,2% και Ιονίων Νήσων με 24,1% των νοικοκυριών.
Όσον αφορά τη μεταβολή του ποσοστού των φτωχών νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα την περίοδο 2018-2022, σε χειρότερη κατάσταση βρέθηκαν τα φτωχά νοικοκυριά της Στερεάς Ελλάδας που έφτασαν το 46,6% το 2022, με αύξηση του ποσοστού κατά 22,5% από το 2018 (24,2%), αλλά και του Νοτίου Αιγαίου που έφτασε στο 53,5% το 2022, με αύξηση του ποσοστού κατά 14,3% από το 2018 (39,2%). Αντίθετα, τη μεγαλύτερη βελτίωση παρουσιάζει η περιφέρεια Θεσσαλίας που έφτασε στο 24,3% το 2022, με 16,1% λιγότερα νοικοκυριά να έχουν αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα συγκριτικά με το 2018 (40,3%). Η περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης ακολουθεί φτάνοντας στο 21,3% το 2022, με βελτίωση της τάξης του 12,3% έναντι του 2018 (33,5%).
Σημαντικό είναι επίσης να δούμε και τη μεταβολή του δείκτη τη διετία 2020-2021, όταν η χώρα βρισκόταν υπό την επίδραση των δύο σημαντικών οικονομικών κρίσεων της περιόδου που προκλήθηκαν από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση λόγω της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία. Την περίοδο αυτή, η περιφέρεια στην οποία τα νοικοκυριά της επλήγησαν σημαντικά στην ικανότητα θέρμανσης τον χειμώνα είναι αυτή των Ιονίων Νήσων, στην οποία ο υπό εξέταση δείκτης αυξήθηκε κατά 14,4 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σε ένα έτος. Όταν όμως η ανάλυση διεξάγεται μόνο για τα φτωχά νοικοκυριά, οι περιφέρειες στις οποίες η κατάσταση επιδεινώνεται σημαντικά για τα νοικοκυριά αυτά είναι πολύ περισσότερες. Τα φτωχά νοικοκυριά της Δυτικής Μακεδονίας αντιμετώπισαν τη μεγαλύτερη επίπτωση, με μία αύξηση της τάξης του 26,9% των νοικοκυριών που δηλώνει αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα, ακολουθούμενη από τις περιφέρειες Νοτίου Αιγαίου με 22,3%, Βορείου Αιγαίου με 20,2% και Ιονίων Νήσων με 15,73.
Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι στα μη φτωχά νοικοκυριά στη Δυτική Μακεδονία, την ίδια περίοδο, παρουσιάζεται μείωση του ποσοστού των νοικοκυριών που δηλώνουν αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα κατά 3,6%, ενώ η αντίστοιχη αύξηση του δείκτη για τα μη φτωχά νοικοκυριά στο Νότιο και Βόρειο Αιγαίο είναι μόλις 3,5% και 1,4%, αντίστοιχα. Μόνο στην περιφέρεια Ιονίων Νήσων η αύξηση του δείκτη για τα μη φτωχά νοικοκυριά φτάνει το 13,9%, δεδομένο που οδηγεί στην αύξηση του δείκτη στην εν λόγω περιφέρεια στο σύνολο των νοικοκυριών.
Πώς επηρεάζει το εισόδημα
Από τα παραπάνω αποτελέσματα, είναι φανερό ότι η ανάλυση ανά περιφέρεια είναι σημαντική, τόσο στο σύνολο των νοικοκυριών, όσο κυρίως μεταξύ των φτωχών και μη φτωχών νοικοκυριών. Για μια συνολικότερη εικόνα, εκτός από τη δήλωση για ικανοποιητική θέρμανση τον χειμώνα, η αντίστοιχη ανάλυση του εισοδήματος δίνει μία καλύτερη εικόνα της κατάστασης. Η περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας που έχει το μεγαλύτερο ποσοστό νοικοκυριών που βρίσκονται σε ενεργειακή φτώχεια (30,3%) είναι ταυτόχρονα και μία από τις περιφέρειες με το χαμηλότερο διαθέσιμο εισόδημα, 18,8 χιλιάδες ευρώ τον χρόνο (τρίτο χαμηλότερο το 2022). Αντίστοιχα, χαμηλότερο από τον μέσο όρο του εισοδήματος στο σύνολο της χώρας έχει και η περιφέρεια Πελοποννήσου, 18,9 χιλ. ευρώ τον χρόνο, η οποία είναι η δεύτερη σε ποσοστό νοικοκυριών με αδυναμία θέρμανσης τον χειμώνα.
Επιπλέον, η περιφέρεια της Στερεάς Ελλάδας, στην οποία το ποσοστό των φτωχών νοικοκυριών με οικονομική αδυναμία για θέρμανση το χειμώνα χειροτέρευσε περισσότερο από όλες τις περιφέρειες, αποτελεί ταυτόχρονα την περιφέρεια με το χαμηλότερο εισόδημα, αλλά και τη μόνη περιφέρεια, στην οποία το εισόδημα των νοικοκυριών αυτών μειώθηκε κατά 9,7%, την υπό εξέταση περίοδο. Τέλος, στην περιφέρεια των Ιονίων Νήσων, στην οποία ο δείκτης αυξήθηκε σημαντικά την υπό εξέταση περίοδο, το εισόδημα των φτωχών νοικοκυριών είναι ιδιαίτερα χαμηλό. Στις υπόλοιπες περιοχές το μέγεθος της ενεργειακής ένδειας δεν φαίνεται να επηρεάζεται από το επίπεδο του εισοδήματος και, ως εκ τούτου, η ανάλυση θα πρέπει να στραφεί συνδυαστικά και σε άλλους παράγοντες. Ενδεικτικά, αναφέρεται η περίπτωση της περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου που είχε αύξηση του ποσοστού οικονομικής αδυναμίας για θέρμανση κατά 14,3%, ενώ ταυτόχρονα το εισόδημα αυξήθηκε την ίδια περίοδο κατά 49,3%.
