Η πρόταση για μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά, προκειμένου να περιοριστούν οι επιπτώσεις της ακρίβειας στο πορτοφόλι του νοικοκυριού, αποτέλεσε και αποτελεί πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης μεταξύ της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης.
Με το θέμα αυτό ασχολείται και μελέτη που περιέχεται στο τελευταίο Οικονομικό Δελτίο της Τράπεζας της Ελλάδος με τίτλο: «Μεταβολές του ΦΠΑ και πληθωρισμός: Μια εμπειρική και θεωρητική ανάλυση για την ελληνική οικονομία», με συγγραφείς τους Γεώργιο Παλαιοδήμο και Δημήτρη Παπαγεωργίου από τη Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης και Μελετών της ΤτΕ.
Στο συμπέρασμα που καταλήγουν οι μελετητές είναι ότι η μείωση του ΦΠΑ, από μόνη της, δεν επαρκεί ως εργαλείο για την αποκλιμάκωση των πληθωριστικών πιέσεων στην ελληνική οικονομία, καθώς η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ευρύτερο θεσμικό και διαρθρωτικό περιβάλλον. Με άλλα λόγια η αξιοποίηση του ΦΠΑ ως αποτελεσματικού μέσου αποπληθωριστικής παρέμβασης προϋποθέτει την ένταξή του σε ένα ευρύτερο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής, το οποίο περιλαμβάνει συμπληρωματικές διαρθρωτικές παρεμβάσεις που θα πρέπει να στοχεύουν στην ενίσχυση του ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών και στη μείωση των στρεβλώσεων στην οικονομία, προκειμένου να ενισχυθεί η μετακύλιση των μέτρων φορολογικής πολιτικής στις τιμές καταναλωτή.
Με απλά λόγια τι λέει η μελέτη: ότι σε μια αγορά όπως η ελληνική όπου ο ανταγωνισμός δεν λειτουργεί ικανοποιητικά, η μείωση του ΦΠΑ από μόνη της δεν πρόκειται να περάσει στον καταναλωτή ή θα περάσει εν μέρει καθώς θα την καρπωθούν οι επιχειρήσεις. Αντίθετα, σε μια αγορά που είναι ανταγωνιστική, η μείωση του ΦΠΑ αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο για τον περιορισμό των πληθωριστικών πιέσεων.
Με βάση τα παραπάνω η μελέτη «δικαιώνει» αλλά ταυτόχρονα «επικρίνει» τόσο την κυβέρνηση όσο και την αντιπολίτευση. Ναι, η μείωση του ΦΠΑ από μόνη της δεν θα περάσει στις τιμές όπως ισχυρίζεται η αντιπολίτευση, δεδομένων των συνθηκών στην εγχώρια αγορά. Αλλά είναι ένα πολύτιμο μέτρο αν οι κυβερνώντες λάβουν μέτρα για την ενίσχυση του ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων και υπηρεσιών, κάτι που δεν φαίνεται να συμβαίνει στη χώρα μας.
Βασικά ευρήματα της μελέτης
Τα αποτελέσματα της μελέτης δείχνουν ότι οι προσωρινές μειώσεις του ΦΠΑ έχουν στατιστικά μη σημαντική επίδραση στον πληθωρισμό στην ελληνική οικονομία. Ωστόσο, όταν οι μειώσεις του ΦΠΑ συνοδεύονται από πολιτικές που ενισχύουν τον ανταγωνισμό στην αγορά προϊόντων, οι αποπληθωριστικές επιδράσεις καθίστανται σημαντικές και διατηρήσιμες. Παράλληλα, τα αποτελέσματα, δείχνουν ότι η μετακύλιση των μειώσεων του ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή βραχυπρόθεσμα είναι μερική και εκτιμάται μεταξύ 19% και 25%. Ο βαθμός μετακύλισης επηρεάζεται από διαρθρωτικούς παράγοντες, καθώς και από τη διάρκεια της εφαρμογής του μέτρου. Οι μόνιμες μειώσεις του ΦΠΑ σχεδόν διπλασιάζουν τη μετακύλιση στις τιμές σε σύγκριση με τις προσωρινές καθώς ενισχύουν την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής και επηρεάζουν θετικά τις προσδοκίες των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων. Οι αποπληθωριστικές επιδράσεις είναι επίσης ισχυρότερες σε οικονομίες με πιο ανταγωνιστικές αγορές, όπου οι επιχειρήσεις είναι πιο πρόθυμες να μετακυλίσουν τις μειώσεις κόστους στις τιμές. Αντιθέτως, σε οικονομίες που χαρακτηρίζονται από υψηλό βαθμό δυσκαμψιών ή περιορισμένη χρήση εγχώριων εισροών, οι επιδράσεις στον πληθωρισμό από μειώσεις του ΦΠΑ είναι ασθενέστερες.
