Του Διονύσιου Κηλίδη
Αυτοκριτική πραγματοποίησε προ μερικών -μόλις- ημερών κορυφαίο στέλεχος της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ), σε αποκλειστική συζήτηση μαζί του, σε ότι αφορά τον ρόλο που έχει παίξει η Αρχή σε ότι αφορά στην έλλειψη επενδύσεων κεφαλαίων σε Έρευνα & Ανάπτυξη (R&D) από μέρους των διαχειριστών υποδομών ενέργειας, νερού και αερίου στη χώρα μας, καθώς η στρατηγική που εφαρμόζονταν επί μακρόν ήταν εστιασμένη αποκλειστικά, όσο και μονομερώς στον περιορισμό του κόστους (cost reduction), κυρίως σε ότι έχει να κάνει με την διαχείριση του δικτύου.
Μάλιστα, όπως προκύπτει με βάση σχετικά πρόσφατα αποτελέσματα μελετών, οι επενδύσεις σε καινοτομία από μέρους των κορυφαίων διαχειριστών, όπως λ.χ. των ΕΥΔΑΠ, ΔΕΔΔΗΕ, ΑΔΜΗΕ ΔΕΣΦΑ κινούνται πέριξ του… 0%! Βέβαια, και στην υπόλοιπη Ευρώπη, οι ρυθμιζόμενες εταιρείες δεν έχουν υπερβεί ποσοστό της τάξεως του 0,8%.
Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε θέσει ως στόχο μέχρι το 2020 το 3% του ΑΕΠ κάθε χώρας-μέλους της να επενδύεται σε Έρευνα & Ανάπτυξη (R&D).
Βλέπετε, η αναγκαία καινοτομία -δυστυχώς- εξαρτάται εν μέρει και στις αναμενόμενες χρηματοροές, κάτι ωστόσο που δεν είναι τόσο απλό σε μια μονοπωλιακή αγορά. Κι αυτό, καθώς ο διαχειριστής του μονοπωλίου, όπως λ.χ. συμβαίνει με το νερό και την ΕΥΔΑΠ, ουσιαστικά δεν είναι αναγκασμένη να καινοτομήσει, καθώς δεν νιώθει τον παραμικρό κίνδυνο ή έστω απειλή να απωλέσει μερίδιο αγοράς. Αντιθέτως, ο μόνος λόγος που την ωθεί να αναζητήσει την καινοτομία είναι η επιφύλαξη μήπως κάποιο εξελιγμένο προϊόν ή υπηρεσία υιοθετηθεί από μέρους μιας τρίτης εταιρείας, η οποία με την σειρά της δύναται να απειλήσει το μονοπώλιο που κατέχει.
«Εμείς, ως Ρυθμιστής τασσόμαστε αναφανδόν υπέρ της καινοτομίας, καθώς δίνονται λύσεις σε μια σειρά από χρονίζοντας προβλήματα. Αντιθέτως, το… αγκάθι για την ΡΑΑΕΥ είναι το πως θα καταφέρει να δημιουργήσει ανταγωνισμό σε μια μονοπωλιακή αγορά. Σήμερα, πλέον, ο ρόλος που καλούμαστε να υπηρετήσουμε αφορά πρωτευόντως στην αναζήτηση και ενίσχυση της καινοτομίας από μέρους των διαχειριστών και δευτερευόντως να λειτουργούμε ως… κόφτης αδικαιολόγητων αυξήσεων από μέρους τους», όπως σημείωσε χαρακτηριστικά το στέλεχος της Ρυθμιστικής Αρχής, που θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του.
Μάλιστα, κατά το αμέσως επόμενο χρονικό διάστημα, ο Ρυθμιστής θα αποδυθεί σε έναν αγώνα δρόμου προκειμένου να προάγει την αξιοποίηση της καινοτομίας από μέρους των διαχειριστών. Κι αυτό αφορά στους τομείς που εποπτεύει η ΡΑΑΕΥ ή αλλιώς το νερό, την ηλεκτρική ενέργεια και το φυσικό αέριο. Ήδη εξετάζονται σενάρια και πρακτικές, όπως λ.χ. η θέσπιση ορίου OPEX (λειτουργικές δαπάνες), με βάση το οποίο το ποσοστό που υπολείπεται μέχρι την επίτευξή του θα πρέπει υποχρεωτικά να κατευθύνεται σε δράσεις R&D, την επιβράβευση μέσω της διαδικασίας δίκαιης απόδοσης κ.ο.κ.
Το ίδιο στέλεχος θεωρεί πως ο ρίσκο στον τομέα των υδάτινων πόρων κινείται σε χαμηλά επίπεδα, σε ότι αφορά την αναζήτηση χρηματοδότησης για την θεμελίωση της καινοτομίας, από μέρους των τραπεζικών ιδρυμάτων. Απλά, ζητούμενο για τους διαχειριστές είναι να ακολουθούν μια συντηρητική προσέγγιση σε ότι αφορά στο ποιες καινοτομίες επιλέγουν να εφαρμόσουν και σε ποιο βαθμό.
Και εγένετο sandbox!
Ζήτημα χρόνου αποτελεί η έναρξη της λειτουργίας sandbox, κατά τα πρότυπα του αντίστοιχου που «τρέχει» εδώ και αρκετά χρόνια η Τράπεζα της Ελλάδος, όπως μας μετέφερε αποκλειστικά στην ίδια συζήτηση το υψηλόβαθμο στέλεχος της ΡΑΑΕΥ.
Ενός sandbox, το οποίο θα αφορά το σύνολο των τομέων που εποπτεύει η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, ήτοι η ενέργεια, το φυσικό αέριο, τα ύδατα και τα απορρίμματα.
Μάλιστα, οι σχετικές διεργασίες είχαν εκκινήσει προ διετίας -περίπου- με αρχική στόχευση στην ενέργεια και προχωρήσει τόσο, ώστε αναμενόταν μόνο η έκδοση μιας υπουργικής απόφασης από την προηγούμενη ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κάτι που -πλέον- μετατίθεται και θα αναζητηθεί από τη νέα ηγεσία του εν λόγω υπουργείου.
«Πρόκειται για μια λύση που επιχειρεί να δώσει απάντηση στην ίδια την φύση των Ρυθμιστικών Αρχών, που συνήθως θεωρούνται -και είναι εν πολλοίς- παραδοσιακά αργές σε ότι έχει να κάνει με την αλλαγή, κατ’ επέκταση δυνητικά παρεμποδίζοντας και την αναζήτηση, μα και επίτευξη της καινοτομίας. Υπό αυτό το πρίσμα, τα ρυθμιστικά sandboxes παρέχουν στοχευμένες εξαιρέσεις και παρεκκλίσεις από συγκεκριμένους κανόνες και κανονισμούς, υπό ελεγχόμενες συνθήκες, προκειμένου να επιτρέψουν καινοτόμες νέες προσεγγίσεις. Μέσω της λειτουργίας του sandbox της ΡΑΑΕΥ, το πρωταρχικό ζητούμενο είναι η επίτευξη της διαδικασίας μάθησης. Κατ’ αυτό τον τρόπο, οι καινοτόμοι μαθαίνουν εάν τα αντιληπτά ρυθμιστικά εμπόδια είναι πραγματικά εμπόδια, καθώς οι ίδιοι συχνά χρειάζονται ανατροφοδότηση περισσότερο από κανονισμούς για να απενεργοποιηθούν. Από την πλευρά τους, οι ρυθμιστικές αρχές και οι ευρύτεροι φορείς χάραξης πολιτικής λαμβάνουν στοιχεία σχετικά με το εάν και πώς η νομοθεσία απαιτεί μόνιμες αλλαγές. Στοιχεία, τα οποία μπορεί να οδηγήσουν την μαθησιακή διαδικασία των καινοτόμων να ενισχυθεί με σκόπιμες δραστηριότητες ανταλλαγής γνώσεων, όπως λ.χ. τη δημιουργία μιας “Κοινότητας Πρακτικής”», όπως μας ανέφερε εμφατικά το στέλεχος της ΡΑΑΕΥ.
Ο ίδιος, δε, θεωρεί πως η ενεργή συμμετοχή της ρυθμιστικής αρχής, οι πόροι και το άνοιγμα στην καινοτομία ανάγονται σε «κλειδί» για την επιτυχία της λειτουργίας ενός sandbox. Παράλληλα, απαιτείται και μια ομάδα οργανισμών με τις δυνατότητες και τα κεφάλαια για καινοτομία.
Μείωση 10-15% της χρήσης του αρδευόμενου νερού
Πρόοδος στην διαδικασία της άρδευσης υδάτων έχει επιτευχθεί τα τελευταία λίγα χρόνια μέσω της χρήσης ποικίλων τεχνολογιών, όπως λ.χ. του Internet of Things (ΙοΤ) και αισθητήρων, τα οποία με τη σειρά τους συνέτειναν στην μείωση της χρήσης του αρδευόμενου νερού κατά 10-15%. Διαδικασία αρκούντως σημαντική, καθώς η άρδευση από μόνη της αντιστοιχεί -περίπου- στο 85% της συνολικής κατανάλωσης νερού στη χώρα μας!
Πλέον, οι προσπάθειες των Αρχών έχουν επικεντρωθεί προκειμένου να υπάρξει περισσότερο «ευφϋής» κατανάλωση του νερού για λόγους άρδευσης, με βάση την καλλιέργεια, την εποχή, την ώρα, την περιοδικότητα, ακόμη και την διάρκεια σε καθημερινή βάση.
Ποιος ο ρόλος του Ρυθμιστή ενέργειας, φυσικού αερίου και υδάτων
Η ΡΑΑΕΥ ρυθμίζει τη δίκαιη τιμή ή αλλιώς το κέρδος του διαχειριστή, αλλά και την περίμετρο προστασίας του μονοπωλίου. Στην περίπτωση κατά την οποία ο Regulator επιχειρήσει να μειώσει ή περιορίσει το όφελος του διαχειριστή, τότε και πάλι ο τελευταίος θα είναι -σχεδόν- αδύνατον να αναζητήσει την καινοτομία, καθώς τα κέρδη του θα είναι ακόμη πιο περιορισμένα. Το ίδιο, φυσικά, συμβαίνει και στην περίπτωση κατά την οποία ο Ρυθμιστής φροντίζει υπερβολικά, ήτοι σε ότι αφορά στην υιοθέτηση υψηλών περιορισμών για την διασφάλιση της μονοπωλιακής λειτουργίας μιας αγοράς. Και τότε, ο διαχειριστής επιλέγει να συνεχίζει απερίσπαστος και αγνοώντας παντελώς την αναζήτηση της καινοτομίας στον τομέα εξειδίκευσής του.
Βέβαια, το ζητούμενο για τον ρυθμιστή, στην προκειμένη περίπτωση τον ΡΑΑΕΥ, είναι να ισορροπεί τρόπον τινά μεταξύ των δυο, εξασφαλίζοντας μια αγορά με ίσες ευκαιρίες και αναπτυξιακή διάσταση
Στις αρμοδιότητες της ΡΑΑΕΥ περιλαμβάνονται η παρακολούθηση και εποπτεία της αγοράς ενέργειας, η προστασία των καταναλωτών, η παρακολούθηση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της χώρας, η χορήγηση, τροποποίηση και ανάκληση των αδειών για την άσκηση ενεργειακών δραστηριοτήτων, η εποπτεία επί των Διαχειριστών Μεταφοράς ενέργειας, γνωμοδοτικές, εισηγητικές, αποφασιστικές, ελεγκτικές, κυρωτικές και εποπτικές αρμοδιότητες στον κλάδο των αποβλήτων, ενώ στον τομέα των υδάτων γνωμοδοτεί σχετικά με τη μέθοδο κοστολόγησης και τιμολόγησης της παροχής υπηρεσιών ύδατος, εποπτεύει και παρακολουθεί το οικονομικό και φυσικό αντικείμενο της παροχής υπηρεσιών ύδατος, πιστοποιεί τους παρόχους ύδατος, εκδίδει σχέδια πρότυπων κανονισμών ύδρευσης αποχέτευσης και άρδευσης, εγκρίνει τιμολόγια υπηρεσιών Ύδατος (για τις εταιρίες ΕΥΔΑΠ ΑΕ και ΕΥΑΘ ΑΕ), αποφασίζει για τη διαχειριστική επάρκεια των παρόχων υπηρεσιών ύδατος, εγκρίνει τα Γενικά Σχέδια Ύδατος (Γ.Σ.Υ.Υ.) και την έκθεση προγραμματισμού των εργασιών ανάπτυξης των υποδομών υπηρεσιών ύδατος κ.ο.κ.
Από την ΡΑΕ στην ΡΑΑΕΥ
Θα πρέπει να σημειωθεί πως η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας (ΡΑΕ) ιδρύθηκε ως ανεξάρτητη ρυθμιστική αρχή, η οποία συστήθηκε με το ν. 2773/1999, στο πλαίσιο εναρμόνισης με την Οδηγία 96/92/ΕΚ σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και μετέπειτα με τις Οδηγίες 2003/54/ΕΚ και 2003/55/ΕΚ, οι οποίες αφορούν τον ηλεκτρισμό και το φυσικό αέριο. Η -τότε- κύρια αρμοδιότητά της ήταν η εποπτεία της εγχώριας αγοράς ενέργειας, σε όλους τους τομείς της, εισηγούμενη προς τους αρμόδιους φορείς της Πολιτείας και λαμβάνοντας η ίδια μέτρα για την επίτευξη του στόχου της απελευθέρωσης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.
Το 2011 ο ρόλος της ΡΑΕ ως εθνικής ρυθμιστικής αρχής ενέργειας αναβαθμίστηκε, χάρη στην επαύξηση και ενίσχυση των αποφασιστικών αρμοδιοτήτων της σχετικά με τη ρύθμιση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, αρμοδιοτήτων που ανατέθηκαν σε αυτήν.
Στη συνέχεια, προ διετίας, η Αρχή μετονομάστηκε σε Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και το αντικείμενό της διευρύνθηκε με αρμοδιότητες επί των υπηρεσιών Ύδατος και της διαχείρισης Αστικών Αποβλήτων. Αποτέλεσμα; Σήμερα, η ΡΑΑΕΥ να θεωρείται ως η εθνική ρυθμιστική αρχή σε θέματα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, υπηρεσιών ύδατος, καθώς επίσης και διαχείρισης αστικών αποβλήτων.
